به گزارش دنیای نفت و قیر، عبور یک کشتی کانتینری متعلق به شرکت فرانسوی از تنگه هرمز در شرایطی که این مسیر کلیدی تحت فشار شدید نظامی و محدودیت عبور قرار دارد، توجه تحلیلگران و مراکز اقتصادی را در سطح جهان و خاورمیانه به خود جلب کرده است. این رخداد در زمانی رخ داده که تنشها در منطقه مانع اصلی تجارت انرژی و حملونقل دریایی شده و هر حرکت غیرمعمول بهطور مستقیم بر بازار نفت، برنامهریزی تجاری، حمل کالاهای اساسی و حتی انتقال مواد صنعتی مانند قیر اثر میگذارد. اهمیت این مسیر برای کشورهای وابسته به واردات انرژی و همچنین پروژههای عمرانی در منطقه بسیار بالاست و هر تغییری در سطح عبور کشتیها با حساسیت دنبال میشود.
بر اساس دادههای سامانههای ردیابی دریایی، کشتی کانتینری «کریبی» با پرچم مالت و مالکیت شرکت فرانسوی CMA CGM، در دوم آوریل از مسیر تنگه هرمز عبور کرده و سپس در امتداد ساحل عمان به سمت جنوب حرکت کرده است. این کشتی اولین شناور متعلق به یک شرکت فرانسوی است که پس از آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در پایان فوریه توانسته از این مسیر عبور کند. پیش از محدود شدن تردد، این تنگه مسیر انتقال بخش مهمی از نفت جهان و حجم قابلتوجهی از گاز طبیعی مایع بود و هر تغییر در روند عبور از آن بلافاصله در محاسبات انرژی جهانی منعکس میشود.
اینکه کشتی مذکور چگونه توانسته امنیت مسیر خود را تأمین کند، هنوز مشخص نیست. هیچ توضیح رسمی از سوی شرکت مالک کشتی یا دفتر رئیسجمهوری فرانسه منتشر نشده است. با این حال، عبور این کشتی با سخنان اخیر رئیسجمهور فرانسه همزمان است؛ سخنانی که در آن تأکید شده هرگونه اقدام نظامی برای بازگشایی مسیر تنگه هرمز واقعبینانه نیست و تنها راه ممکن از مسیر مذاکره و هماهنگی سیاسی با ایران میگذرد. او طرح بازگشایی مسیر را برای جریان کالا، انرژی، کودهای شیمیایی و مبادلات تجاری ضروری دانست و گفت این موضوع باید با توافق ایران انجام شود.
در هفتههای گذشته، تیمهای دیپلماتیک فرانسه در سازمان ملل نیز تلاش کردهاند تا متنی که میتوانست زمینه اقدام به درگیری در تنگه هرمز را فراهم کند، تعدیل کنند. این روند از نگاه برخی ناظران نشانهای از تلاش فرانسه برای حفظ ارتباط عملی با تهران و جلوگیری از گسترش درگیری در منطقه تلقی شده است. در چنین شرایطی، عبور یک کشتی فرانسوی میتواند حاکی از آن باشد که تهران حداقل در سطح محدود، مسیر عبور برخی ناوگان را باز گذاشته است.
از سوی دیگر، اطلاعات منتشرشده توسط سامانههای حملونقل نشان میدهد که این کشتی پیش از ورود به آبهای سرزمینی ایران، مقصد ثبتشده خود را به «مالکیت فرانسه» تغییر داده است. این کار در برخی مسیرهای حساس برای اعلام ملیت مالک و پرهیز از خطا در تشخیص انجام میشود. گزارشهایی وجود دارد که چند کشتی متعلق به چین نیز هنگام عبور از این تنگه مقصد خود را با ذکر کشور مالک بهروزرسانی کردهاند. این اقدام سبب میشود مراجع ساحلی ارزیابی دقیقتری از وضعیت کشتی انجام دهند و احتمال اشتباه کاهش یابد.
این عبور بهطور مستقیم بر روند تجارت جهانی تأثیر میگذارد، زیرا بسته ماندن مسیر هرمز باعث افزایش هزینههای حملونقل و طولانی شدن مسیرهای جایگزین شده است. بسیاری از خطوط کشتیرانی مجبور شدهاند مسیر خود را از دماغه آفریقا عبور دهند که این تصمیم علاوه بر افزایش مصرف سوخت، بر بازار جهانی محصولات نفتی و مشتقات آن از جمله سوختهای مورد استفاده در کشتیها اثر گذاشته است. افزایش مصرف این سوختها تقاضا برای مواد اولیه تولید آنها را بالا برده و در برخی موارد بر بازار قیر نیز فشار ایجاد کرده، زیرا بسیاری از پالایشگاهها اولویتهای تولیدی خود را برای تأمین نیازهای ناگهانی حملونقل تغییر دادهاند.
در مناطق مختلف خاورمیانه و آفریقا، پروژههای عمرانی و صنعتی به دلیل کاهش جریان مواد وارداتی دچار اختلال شدهاند. برخی از این پروژهها به محمولههای قیر وابستهاند و تأخیر در رسیدن این محمولهها زمانبندی اجرای آنها را تحت تأثیر قرار داده است. از سوی دیگر، واردکنندگان نفت در جنوب و شرق آسیا نیز از پیامدهای محدودیتهای مسیر هرمز آسیب دیدهاند. هزینههای اضافی حملونقل باعث افزایش قیمت نهایی کالاهای ضروری شده و فشار بیشتری بر اقتصادهای آسیبپذیر وارد کرده است.
با وجود عبور کشتی فرانسوی، وضعیت کلی مسیر هنوز عادی نشده است و این عبور به معنای بازگشت کامل تجارت به شرایط سابق نیست. این حرکت ممکن است نتیجه یک هماهنگی خاص یا توافق محدود باشد و چشمانداز تداوم چنین عبورهایی فعلاً مشخص نیست. حتی اگر برخی کشتیها بتوانند با هماهنگی عبور کنند، مسیر همچنان تحت کنترل و نظارت شدید قرار دارد و محمدودیتها پابرجاست. کشورهای واردکننده انرژی، بهویژه در اروپا و شرق آسیا، همچنان در وضعیت ناپایدار به سر میبرند و بهدنبال مسیرهای جایگزین یا ذخیرهسازی بیشتر هستند تا فشار ناشی از هر تحول جدید را کاهش دهند.
عبور کریبی در این دوره حساس نشان میدهد که مسیرهای دریایی صرفاً گذرگاههای حمل کالا نیستند و تصمیمها در بالاترین سطوح سیاسی میتواند به همان اندازه بر عملکرد آنها اثر بگذارد. این رویداد همچنین بیانگر آن است که هرگونه تغییر در سطح همکاریها میان کشورها یا هر حرکت کوچک در این مسیر حساس، پیامدهای گستردهای برای انرژی، تجارت و بازارهای جهانی دارد. در حالی که تلاشهای سیاسی ادامه دارد، روشن نیست که آیا عبور این کشتی نمونهای استثنایی بوده یا مقدمهای برای باز شدن محدود مسیر برای برخی کشورها خواهد بود. تا زمانی که وضعیت به شکل پایدار تعیین تکلیف نشود، حملونقل انرژی، تجارت کالا و صنایعی مانند تولید سوخت و قیر همچنان در موقعیتی قرار دارند که هر تصمیم منطقهای میتواند مسیر فعالیت آنها را تعیین کند.
