به گزارش نشریه دنیای نفت و قیر، شرکت CASPI BITUM قزاقستان در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶ تولید و ارسال قیر جاده‌ای را به شکل محسوسی افزایش داده است؛ آماری که نشان می‌دهد توسعه ظرفیت کارخانه آکتائو در سال گذشته اکنون به افزایش واقعی عرضه در بازار تبدیل شده است.
این کارخانه از ژانویه تا اوت ۲۰۲۶ حدود ۲۲۱ هزار تن قیر جاده‌ای تولید کرد که نزدیک به ۵۰ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بود. حجم ارسال محصول نیز تقریباً با همین سرعت افزایش یافت و از ۱۴۷ هزار تن در سال گذشته به ۲۲۰ هزار تن رسید.
فاصله بسیار کم میان تولید ۲۲۱ هزار تنی و ارسال ۲۲۰ هزار تنی یکی از مهم‌ترین نکات آمار جدید است. CASPI BITUM اعلام کرده کارخانه عملاً بر اساس الگوی «تولید و ارسال» فعالیت می‌کند و حجم قابل توجهی از محصول را در انبار نگه نمی‌دارد؛ بنابراین بخش عمده افزایش تولید مستقیماً وارد شبکه توزیع شده است.
بهبود فقط به تولید محدود نبوده و در حمل جاده‌ای و ریلی نیز دیده می‌شود. حجم بارگیری جاده‌ای در ماه اوت از ۱۵ هزار و ۹۰۰ تن در سال قبل به ۲۰ هزار و ۵۰۰ تن رسید و ۲۸.۹ درصد افزایش یافت، در حالی که تعداد کامیون‌های بارگیری‌شده با رشد ۳۰.۲ درصدی به ۶۷۷ دستگاه رسید.
بخشی از این افزایش از یک تغییر عملیاتی نسبتاً ساده به دست آمده است. راه‌اندازی سامانه صف الکترونیکی، ظرفیت عبور و بارگیری در بخش جاده‌ای را ۲۵ درصد بالا برده و یکی از گلوگاه‌هایی را که می‌توانست سرعت خروج محصول از کارخانه محدود کند کاهش داده است.
حمل ریلی حتی رشد بیشتری ثبت کرده است. ارسال قیر از طریق راه‌آهن با افزایش ۷۱.۷ درصدی به ۴۳ هزار و ۷۰۰ تن رسید و تعداد واگن‌های مخزن‌دار بارگیری‌شده از ۴۰۸ دستگاه به ۷۰۲ دستگاه افزایش یافت.
در نتیجه سهم راه‌آهن در ترکیب حمل محصول نیز بیشتر شده است. سهم حمل ریلی از کل ارسال‌ها طی یک سال از ۶۱.۵ درصد به ۶۹.۴ درصد رسیده و راه‌آهن بیش از گذشته به مسیر اصلی انتقال حجم‌های بزرگ قیر جاده‌ای در قزاقستان تبدیل شده است.
رشد تولید امسال پس از پروژه بزرگ نوسازی کارخانه آکتائو اتفاق افتاده است. این طرح که در سال ۲۰۲۵ تکمیل شد، ظرفیت فرآورش نفت کارخانه را از حدود یک میلیون تن به ۱.۵ میلیون تن در سال افزایش داد و حداکثر ظرفیت تولید قیر جاده‌ای را از ۵۰۰ هزار تن به ۷۵۰ هزار تن در سال رساند.
اهمیت این توسعه فقط به افزایش ظرفیت اسمی مربوط نمی‌شود. بازار قیر قزاقستان سال‌ها با فشار شدید فصلی روبه‌رو بوده است، زیرا بیشتر پیمانکاران راه در ماه‌های گرم سال هم‌زمان وارد بازار می‌شوند و حجم بالایی از خریدها در دوره کوتاهی متمرکز می‌شود.
افزایش ظرفیت به‌تنهایی این مشکل را حل نمی‌کند. اطلاعات عملیاتی قبلی نشان می‌داد کارخانه توان تولید تا حدود ۲۲۵۰ تن در روز را دارد، در حالی که بالاترین تولید روزانه ثبت‌شده در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۸۵۰ تن بوده است.
این فاصله نکته مهمی درباره بازار قیر نشان می‌دهد. ظرفیت تولید زمانی ارزش واقعی پیدا می‌کند که تقاضا، زیرساخت بارگیری و شبکه حمل نیز توان جذب محصول را داشته باشند؛ به همین دلیل تمرکز قزاقستان اکنون فقط بر ساخت ظرفیت جدید نیست و مدیریت زمان خرید و لجستیک نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
مقامات این کشور پیش‌تر پیشنهاد کرده‌اند بخشی از خرید قیر پیمانکاران به زمستان و دوره‌های کم‌تقاضا منتقل شود. هدف این است که بار تولید در طول سال یکنواخت‌تر شود، صف‌های سنگین بارگیری در تابستان کاهش یابد و کارخانه پیش از شروع فصل اصلی آسفالت‌ریزی بتواند بخشی از نیاز بازار را آماده کند.
قیر بسته‌بندی‌شده می‌تواند در این برنامه نقش مهمی داشته باشد. این محصول را می‌توان در ماه‌های کم‌تقاضا تولید و در کیسه‌های بزرگ نگهداری کرد، بدون آنکه مانند قیر مایع به مخازن دائماً گرم‌شونده نیاز داشته باشد.
CASPI BITUM همچنین قیر اصلاح‌شده پلیمری تولید می‌کند و اعلام کرده در صورت وجود سفارش کافی توان افزایش تولید این گریدها را نیز دارد. بنابراین نقش کارخانه آکتائو فقط به تأمین قیر معمولی راه‌سازی محدود نمی‌شود.
ساختار خود کارخانه نیز در صنعت پالایش قزاقستان متفاوت است. فعالیت این مجموعه به‌طور مشخص بر تولید قیر اکسیدشده و اصلاح‌شده جاده‌ای متمرکز است و خوراک آن از نفت خام سنگین و رزینی میدان کاراژانباس تأمین می‌شود که برای تولید فرآورده‌های سنگین مناسب است.
موضوع کیفیت نیز به بخشی از برنامه تجاری کارخانه تبدیل شده است. قیر تولیدشده در آکتائو در سال ۲۰۲۶ تحت آزمایش‌های مستقل قرار گرفته و بررسی آزمایشگاهی، انطباق نمونه‌های آزمایش‌شده را با الزامات کیفی مربوط به بازار اروپا تأیید کرده است.
با این حال برای بازار داخلی، حجم تولید همچنان مهم‌ترین مسئله است. نیاز قزاقستان به قیر جاده‌ای در سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۱ میلیون تن برآورد شده و ظرفیت اسمی مجموع چهار کارخانه تولیدکننده این کشور حدود ۱.۶ میلیون تن در سال است.
از نظر ظرفیت اسمی، قزاقستان اکنون توان تأمین کامل نیاز داخلی خود را دارد. چالش اصلی بیشتر به زمان و محل تقاضا و توان انتقال سریع محصول در اوج فصل راه‌سازی مربوط می‌شود.
آمار ژانویه تا اوت نشان می‌دهد در همین بخش پیشرفت قابل توجهی اتفاق افتاده است. تولید نزدیک به ۵۰ درصد افزایش یافته، اما تقریباً تمام این افزایش هم‌زمان از کارخانه خارج شده و ظرفیت حمل جاده‌ای و ریلی نیز رشد کرده است.
همین موضوع خبر جدید را از یک گزارش ساده درباره افزایش ظرفیت متمایز می‌کند. CASPI BITUM پیش از این ظرفیت سالانه خود را به ۷۵۰ هزار تن رسانده بود، اما آمار تازه نشان می‌دهد کارخانه اکنون توانسته حجم بیشتری از آن ظرفیت را به تولید و ارسال واقعی تبدیل کند.
برای صنعت راه قزاقستان، افزایش عرضه داخلی می‌تواند وابستگی به قیر وارداتی را در دوره‌های اوج مصرف کاهش دهد. اگر خریدها نیز در طول سال یکنواخت‌تر شوند، پیمانکاران می‌توانند با ریسک کمتری برای تأمین مواد اولیه پروژه‌های خود برنامه‌ریزی کنند.
اثر این افزایش بر صادرات منطقه‌ای فعلاً مشخص نیست. اولویت اصلی CASPI BITUM همچنان بازار داخلی قزاقستان است و داده‌های جدید نشانه‌ای از آغاز یک برنامه بزرگ صادراتی ارائه نمی‌کنند.
با این حال ظرفیت بالاتر، انعطاف بیشتری در اختیار کشور قرار می‌دهد. اگر نیاز داخلی به‌طور کامل تأمین شود و در برخی فصل‌ها مازاد تولید ایجاد شود، قزاقستان موقعیت بهتری برای فروش بخشی از قیر خود به بازارهای اطراف آسیای مرکزی خواهد داشت.
موقعیت جغرافیایی و شبکه ریلی نیز می‌توانند از چنین مسیری حمایت کنند. افزایش سهم حمل ریلی در CASPI BITUM نشان می‌دهد کارخانه زیرساخت لازم برای انتقال حجم‌های بزرگ در مسافت‌های طولانی را در اختیار دارد.
در عین حال هرگونه افزایش صادرات به قوانین تخصیص داخلی، تقاضای فصلی، هزینه حمل و مشخصات فنی مورد نیاز خریداران خارجی وابسته خواهد بود. افزایش تولید به‌خودی‌خود به معنی آزادشدن حجم جدید برای بازار صادراتی نیست.
پیام اصلی آمار جدید این است که CASPI BITUM در حال تبدیل نوسازی سال گذشته به بهبود قابل اندازه‌گیری در عملیات واقعی است. کارخانه‌ای که ظرفیت اسمی خود را افزایش داده بود، اکنون تولید و ارسال بیشتری دارد و اصلاحات لجستیکی کمک کرده‌اند این حجم اضافی در محل تولید متوقف نشود.
برای بازار قیر آسیای مرکزی، ادامه این روند اهمیت زیادی خواهد داشت. قزاقستان به‌تدریج از مرحله تمرکز صرف بر افزایش ظرفیت به سمت استفاده بهتر از ظرفیت، بهبود توزیع و مدیریت تأمین در طول سال حرکت می‌کند؛ تغییری که در آینده می‌تواند توازن عرضه قیر جاده‌ای در منطقه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
