به گزارش دنیای نفت و قیر، تحولات سیاسی و اقتصادی ایران در فوریه ۲۰۲۶ پیامدهایی فوری برای بازارهای انرژی در خاورمیانه و همچنین برای تجارت جهانی نفت و قیر به همراه داشته است. همزمانی فشارهای دیپلماتیک پیرامون برنامه هستهای، افزایش محدودیتهای خارجی بر درآمدهای نفتی و گزارشهایی از تشدید اعتراضات در تهران، فضایی ایجاد کرده که نهتنها معادلات داخلی بلکه جریان صادرات فرآوردههای نفتی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. برای کشورهای منطقه که به ثبات عرضه انرژی وابستهاند و برای بازارهایی که در پروژههای زیرساختی خود از قیر ایران استفاده میکنند، این وضعیت از اهمیت عملی برخوردار است.
گزارشهای بینالمللی نشان میدهد تهران اعلام کرده آماده است سطح خلوص اورانیوم غنیشده را کاهش دهد، اما با انتقال آن به خارج از کشور موافقت نکرده است. همزمان، ایالات متحده فشارهای تازهای را در حوزه تحریمهای انرژی مطرح کرده و از محدودیتهای شدیدتر سخن گفته است. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که اعتراضهای پراکنده در تهران و برخی شهرهای دیگر به دلیل تورم بالا، کاهش ارزش ریال و افزایش هزینههای زندگی گزارش شده است. دامنه اعتراضها گسترده توصیف شده، و پیوند همزمان فشار اقتصادی و تنش دیپلماتیک توجه بازارهای انرژی را جلب کرده است.
اقتصاد ایران همچنان تحت تأثیر مجموعهای از تحریمهای بانکی، بیمهای و تجاری قرار دارد. صادرات نفت خام در مقاطعی افزایش یافته، اما درآمدهای حاصل از آن به دلیل تخفیفهای قیمتی و محدودیتهای مالی بهطور کامل محقق نمیشود. در این میان، صادرات قیر بهعنوان یکی از محصولات پالایشی نقش مهمی در تأمین ارز ایفا کرده است. ایران در سالهای اخیر توانسته بخشی از بازارهای جنوب و جنوب شرق آسیا و همچنین شرق آفریقا را در اختیار داشته باشد. این بازارها عمدتاً در پروژههای راهسازی و توسعه شهری از قیر وارداتی استفاده میکنند.
نوسان نرخ ارز در داخل کشور بر هزینههای تولید نیز اثرگذار است. کاهش ارزش ریال از یک سو هزینههای داخلی تولید را در مقیاس ارزی پایینتر نشان میدهد و امکان رقابت قیمتی در صادرات را فراهم میکند، اما از سوی دیگر واردات تجهیزات، مواد افزودنی و قطعات یدکی را دشوارتر میسازد. پالایشگاهها و واحدهای خصوصی تولید قیر که به قطعات خارجی وابستهاند، در صورت محدودیت دسترسی به تأمینکنندگان خارجی با چالشهای عملیاتی روبهرو میشوند.
تورم بالا و فشار معیشتی زمینه اعتراضهای اخیر را شکل داده است. افزایش قیمت مواد غذایی، اجاره مسکن و خدمات عمومی نارضایتی اجتماعی را تقویت کرده است. در چنین فضایی، ثبات سیاسی برای خریداران خارجی اهمیت مضاعف دارد. هرچند صادرات نفت و قیر ادامه دارد و اختلالی گسترده گزارش نشده، اما خریداران بینالمللی در ارزیابی ریسک قراردادهای جدید محتاطتر شدهاند.
پرونده هستهای نیز بهطور غیرمستقیم با صادرات انرژی پیوند خورده است. در صورت تشدید اختلافها، احتمال اعمال محدودیتهای تازه در حوزه بیمه کشتیرانی یا خدمات بندری وجود دارد. محمولههای قیر، هرچند کمتر از نفت خام در معرض توجه رسانهای قرار دارند، اما از همان زیرساختهای بندری و حملونقل استفاده میکنند. افزایش سختگیریهای نظارتی میتواند هزینههای حمل و زمان تحویل را افزایش دهد.
ایران از تولیدکنندگان مهم قیر در منطقه به شمار میرود. پالایشگاههای بندرعباس، اصفهان و اراک، بههمراه واحدهای خصوصی، بخشی از صادرات این محصول را تأمین میکنند. بازار هند در سالهای گذشته یکی از مقاصد اصلی بوده است. اگر فشارهای خارجی تشدید شود، ممکن است کشورهای حوزه خلیج فارس سهم بیشتری از بازارهای آسیایی را به دست آورند، هرچند تفاوت در مشخصات فنی و هزینه حمل بر تصمیم خریداران اثرگذار است.
در داخل کشور نیز محدودیت منابع مالی بر پروژههای عمرانی تأثیر گذاشته است. کاهش درآمدهای نفتی موجب بازنگری در برخی طرحهای زیرساختی شده و مصرف داخلی قیر را تحت تأثیر قرار داده است. در چنین شرایطی، تولیدکنندگان برای حفظ سطح فعالیت به صادرات وابستهتر میشوند.
مسئله بیمه حملونقل همچنان یکی از عوامل تعیینکننده است. بسیاری از شرکتهای بیمه غربی به دلیل الزامات تحریمی همکاری محدودی دارند. بیمهگران داخلی یا منطقهای بخشی از پوشش را فراهم میکنند، اما برخی خریداران خواستار تضمینهای اضافی هستند. در فضای سیاسی حساس، افزایش حق بیمه میتواند هزینه نهایی تحویل را بالا ببرد.
در سطح منطقهای، روابط ایران با عراق، ترکیه و امارات متحده عربی بر مسیرهای انتقال و تسویه مالی اثر میگذارد. کانالهای تجاری غیرمستقیم در سالهای گذشته بخشی از محدودیتها را جبران کردهاند. هرگونه تغییر در این روابط میتواند بر جریان صادرات قیر اثرگذار باشد.
کارشناسان انرژی تأکید میکنند که صادرات همچنان ادامه دارد و بنادر اصلی مانند بندرعباس فعال هستند، اما همزمانی فشارهای سیاسی و اقتصادی ریسکهای چندلایه ایجاد کرده است. پیمانکاران پروژههای عمرانی در آسیا و آفریقا که از قیر ایران استفاده میکنند، ناچارند سناریوهای جایگزین را بررسی کنند.
وضعیت اقتصادی و اعتراضهای داخلی ایران را نمیتوان جدا از بخش انرژی تحلیل کرد. درآمدهای حاصل از صادرات نفت و فرآوردههای آن ستون اصلی تأمین ارز محسوب میشود. قیر، اگرچه کمتر در صدر اخبار قرار دارد، اما در عمل پیوندی مستقیم میان وضعیت اقتصادی کشور و پروژههای زیرساختی در سایر مناطق ایجاد میکند. ادامه مذاکرات دیپلماتیک یا تشدید محدودیتها در ماههای آینده مشخص خواهد کرد که جریان صادرات با ثبات بیشتری ادامه مییابد یا نیازمند سازوکارهای تازه خواهد بود.
