به گزارش دنیای نفت و قیر، بازار قیر آفریقا اکنون تنها یک موضوع مرتبط با پروژههای عمرانی این قاره نیست، بلکه به یکی از عوامل مهم در جریان تجارت میان خاورمیانه، اروپا و آسیا تبدیل شده است. طی دو سال گذشته، تغییرات در هزینههای حملونقل دریایی، الگوهای تأمین از پالایشگاهها، سرمایهگذاری در ساخت جادهها و وضعیت بنادر باعث شده آفریقا جایگاه پررنگتری در تجارت جهانی قیر پیدا کند. برای صادرکنندگان حوزه خلیج فارس و پالایشگاههای مستقر در سواحل مدیترانه، تقاضای آفریقا به یکی از مقاصد اصلی فروش محمولهها تبدیل شده است. در مقابل، بسیاری از کشورهای آفریقایی واردات قیر مورد نیاز خود را به شدت تحت تأثیر نرخ حمل، برنامه حرکت کشتیها و اولویتهای توسعه زیرساختی قرار دادهاند. به همین دلیل، تحولات بازار قیر آفریقا اکنون فراتر از مرزهای این قاره دنبال میشود و توجه عرضهکنندگان خاورمیانه را نیز به خود جلب کرده است.
در سال ۲۰۲۶ بازار قیر آفریقا روندی کاملاً متفاوت در مناطق مختلف این قاره را تجربه کرده است. برخلاف گذشته که بسیاری از فعالان تجاری آفریقا را یک بازار واحد تلقی میکردند، اکنون شرق، غرب، جنوب و شمال آفریقا هر یک مسیر مستقلی را دنبال میکنند. شرایط محلی، برنامههای ساختوساز، وضعیت آبوهوا و میزان وابستگی به واردات موجب شده روند قیمتها و حجم معاملات در هر منطقه تفاوت محسوسی داشته باشد. بررسیهای اخیر نشان میدهد که هزینه حمل و قابلیت اطمینان زنجیره تأمین تقریباً به اندازه قیمت خود قیر در تعیین هزینه نهایی برای مصرفکنندگان آفریقایی اهمیت پیدا کرده است.
شرق آفریقا همچنان یکی از فعالترین مناطق واردکننده قیر محسوب میشود. کشورهایی مانند کنیا، تانزانیا، جیبوتی، اتیوپی و موزامبیک همچنان بخش عمده نیاز خود را از طریق واردات تأمین میکنند. بنادر مومباسا، دارالسلام و جیبوتی (Djibouti) جایگاه خود را به عنوان مهمترین دروازههای ورود محمولههای قیر از خاورمیانه و سایر مناطق صادرکننده تثبیت کردهاند. واردکنندگان شرق آفریقا به دلیل وابستگی بالا به تأمینکنندگان حوزه خلیج فارس، نسبت به اختلالات حملونقل حساسیت زیادی دارند. چالشهای اخیر در بخش حمل دریایی و وقفههای مقطعی در عرضه موجب شده قیمت تحویل قیر در برخی مقاصد شرق آفریقا بالاتر از بسیاری از مناطق دیگر باقی بماند. در ماه ژوئن ۲۰۲۶ قیمت محمولههای بشکهای تحویلی در مومباسا، دارالسلام و جیبوتی در محدوده حدود ۷۳۰ دلار به ازای هر تن گزارش شده که نشاندهنده سهم قابل توجه هزینههای حمل و لجستیک در قیمت نهایی است.
در غرب آفریقا شرایط تا حدی متفاوت است. نیجریه همچنان بزرگترین مصرفکننده قیر منطقه به شمار میرود و رشد جمعیت، توسعه شبکه حملونقل و برنامههای بازسازی جادهها از عوامل اصلی تقاضا در این کشور هستند. بندر لاگوس یکی از مهمترین مراکز تجاری قیر در آفریقا محسوب میشود و محمولههایی از اروپا، خاورمیانه و سایر نقاط قاره را جذب میکند. هرچند ارزش برخی محمولههای وارداتی در مقاطعی از سال ۲۰۲۶ کاهش یافته، اما قیمتهای داخلی در بسیاری از موارد همچنان در سطوح نسبتاً بالا باقی ماندهاند؛ زیرا افزایشهای قبلی هزینه واردات هنوز در زنجیره توزیع داخلی منعکس میشود. همچنین بارندگیهای فصلی در برخی کشورهای غرب آفریقا به طور موقت سرعت اجرای پروژههای راهسازی را کاهش داده و مصرف را تحت تأثیر قرار داده است. با این حال، چشمانداز بلندمدت تقاضا همچنان مثبت ارزیابی میشود، زیرا دولتها توسعه زیرساختهای حملونقل را در اولویت قرار دادهاند.
جنوب آفریقا نیز شرایط خاص خود را تجربه میکند. آفریقای جنوبی همچنان بزرگترین و توسعهیافتهترین بازار قیر قاره به شمار میرود. وجود زیرساختهای پالایشی، شبکه گسترده جادهای و سامانههای پیشرفته حملونقل باعث شده این کشور جایگاه ویژهای در تجارت قیر داشته باشد. بندر دوربان (Durban) یکی از مهمترین مراکز ورود و توزیع قیر در آفریقا محسوب میشود و علاوه بر تأمین نیاز داخلی، نقش مهمی در توزیع منطقهای دارد. در سال ۲۰۲۶ ورود محمولههای بیشتر از خاورمیانه موجب بهبود وضعیت عرضه در آفریقای جنوبی شده و نگرانیهای موجود در ماههای ابتدایی سال را کاهش داده است. با این حال، هزینه حمل برای مصرفکنندگان واقع در مناطق دور از بنادر همچنان یکی از عوامل اصلی تعیینکننده قیمت نهایی محسوب میشود.
شمال آفریقا به دلیل نزدیکی جغرافیایی به اروپا شرایط متفاوتی دارد. کشورهایی مانند مراکش، الجزایر، تونس و مصر روابط تجاری گستردهای با پالایشگاههای اسپانیا، ایتالیا، یونان و ترکیه دارند. مسیرهای دریایی مدیترانه زمان حمل کوتاهتری نسبت به مسیرهای خلیج فارس فراهم میکنند و همین موضوع به صادرکنندگان اروپایی مزیت رقابتی داده است. مراکش و الجزایر از مهمترین مقاصد واردات قیر در شمال آفریقا به شمار میروند و پروژههای توسعه بزرگراهها و گسترش مناطق شهری از عوامل اصلی مصرف در این کشورها هستند. آمارهای تجاری اخیر نشان میدهد صادرکنندگان حوزه مدیترانه رقابت فشردهای برای افزایش حضور خود در بازارهای شمال آفریقا دارند و تصمیمات خرید بیش از گذشته تحت تأثیر هزینه حمل و قابلیت اطمینان تحویل قرار گرفته است.
یکی از مهمترین ویژگیهای بازار قیر آفریقا در سال ۲۰۲۶ افزایش نقش عوامل عملیاتی و لجستیکی است. بسیاری از شرکتهای فعال در این حوزه تأکید میکنند که قیمت نهایی تنها به نرخ پالایشگاهی وابسته نیست، بلکه عواملی مانند دسترسی به کشتی، هزینه بیمه، تراکم بنادر و ظرفیت ذخیرهسازی نیز نقش تعیینکننده دارند. تعداد کشتیهای تخصصی حمل قیر محدود است و در بسیاری از کشورهای آفریقایی همچنان محمولههای بشکهای سهم بالایی از تجارت را تشکیل میدهند، زیرا زیرساختهای ذخیرهسازی گرم در همه نقاط قاره توسعه نیافته است. به همین دلیل حتی اختلالات کوچک در مسیرهای دریایی میتواند به سرعت بر قیمتها در کشورهای واردکننده اثر بگذارد.
از منظر قیمت، تفاوت قابل توجهی میان مبادی صادراتی و مقاصد مصرف مشاهده میشود. در ژوئن ۲۰۲۶ قیمتهای صادراتی در برخی مراکز اصلی عرضه عموماً در بازه ۵۲۵ تا ۵۵۵ دلار به ازای هر تن قرار داشت، اما پس از افزودن هزینههای حمل، بستهبندی، تخلیه و توزیع، قیمت تحویلی در بسیاری از بنادر آفریقایی از مرز ۷۰۰ دلار به ازای هر تن عبور میکرد. بنادری مانند لوآندا (Luanda)، بیرا (Beira)، مومباسا، دارالسلام، جیبوتی و دوربان هر کدام ساختار هزینه متفاوتی دارند و همین موضوع باعث شده خریداران بیش از گذشته بر هزینه نهایی تحویل تمرکز کنند.
در افق پیشرو، سرمایهگذاری در زیرساختهای حملونقل همچنان مهمترین عامل رشد مصرف قیر در آفریقا خواهد بود. پیشبینیها از ادامه افزایش تقاضا در سالهای آینده حکایت دارد؛ موضوعی که با رشد جمعیت، توسعه شهرها و اجرای پروژههای بزرگراهی ارتباط مستقیم دارد. همچنین توجه به محصولات اصلاحشده و آسفالتهای با عملکرد بالاتر در حال افزایش است؛ زیرا بسیاری از نهادهای مسئول راهسازی به دنبال افزایش عمر روسازی و کاهش هزینههای نگهداری هستند.
