به گزارش دنیای نفت و قیر، گرانیها پیرامون وضعیت نفتکشهای قدیمی که در حمل نفت خام تحریمشده فعالیت میکنند، در صنایع جهانی کشتیرانی و انرژی افزایش یافته و توجه ناظران، شرکتهای بیمه، متخصصان محیطزیست و برنامهریزان زیرساختی را به خود جلب کرده است. ارزیابیهای اخیر نشان میدهد بخش قابل توجهی از کشتیهایی که در شبکههای حمل و نقل غیررسمی شناخته میشوند، اکنون به سن عملیاتی نزدیک شدهاند که معمولاً مطابق استانداردهای تجاری مرسوم زمان بازنشستگی آنها فرا رسیده است. پیامدهای این موضوع فراتر از صنعت حملونقل دریایی است. برای کشورهای واردکننده انرژی در آسیا، اقتصادهای صنعتی اروپا و تولیدکنندگان نفت در خاورمیانه، وضعیت این کشتیها به عاملی مهم در بحثهای امنیت تأمین، حفاظت محیطزیست، عملیات پالایشگاهی و جابهجایی مواد نفتی، از جمله قیر مورد استفاده در پروژههای بزرگ زیرساختی تبدیل شده است.
اهمیت این موضوع به این دلیل افزایش یافته است که حمل نفت خام یکی از اجزای اساسی سیستم انرژی جهانی محسوب میشود. روزانه میلیونها بشکه نفت از مسیرهای استراتژیک دریایی بین مناطق تولیدی و مراکز پالایش و مصرفکنندگان صنعتی جابهجا میشود. بخش قابل توجهی از این جریانها برای سوختهای حملونقل، تولیدات پتروشیمی، هواپیمایی، حملونقل دریایی، مصالح ساختمانی و توسعه صنعتی مصرف میشود. هرگونه اختلال در عملیات نفتکشها پیامدهایی در بخشهای مختلف اقتصاد جهانی ایجاد میکند.
در سالهای اخیر، تحولات ژئوپلیتیکی الگوهای تجاری طولانیمدت را تغییر داده است. تحریمهای اعمال شده بر برخی کشورهای صادرکننده نفت، استفاده از کشتیهای قدیمی، ساختار مالکیت پیچیده، شرکتهای واسطه و شیوههای عملیاتی کمتر شفاف را تشویق کرده است. اگرچه این روشها صادرات نفت را به بازارهای بینالمللی ادامه دادهاند، اما نگرانیهایی در مورد استانداردهای نگهداری کشتیها، نظارت قانونی، پوشش بیمه و آمادگی برای شرایط اضطراری ایجاد کردهاند.
متخصصان دریایی اشاره میکنند بسیاری از کشتیهای فعلی که در حمل نفت تحریمشده فعالیت میکنند، پس از سالها خدمت در تجارت مرسوم خریداری شدهاند. در شرایط عادی، نفتکشهای قدیمی نیازمند نگهداری بیشتر و بازرسیهای سختگیرانهتر هستند. با افزایش سن کشتیها، مالکین باید منابع بیشتری برای تضمین یکپارچگی ساختاری، عملکرد تجهیزات، مدیریت خوردگی، عملکرد سیستم حمل بار و ایمنی ناوبری اختصاص دهند. مشاهدهگران صنعت معتقدند وقتی کشتیها خارج از ساختارهای تجاری سنتی فعالیت میکنند، همواره این پرسش مطرح میشود که آیا سرمایهگذاری در نگهداری مطابق با بهترین شیوههای بینالمللی انجام میشود یا خیر.
سازمانهای محیطزیستی بهویژه نگران احتمال وقوع یک نشت بزرگ نفت خام یا محصولات نفتی از یک نفتکش قدیمی هستند. طراحی مدرن نفتکشها فرکانس حوادث فاجعهآمیز را نسبت به دهههای گذشته به طور قابل توجهی کاهش داده است. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که خطر هیچگاه به طور کامل حذف نمیشود. خرابی مکانیکی، برخورد با صخرهها، تصادفات، نقص تجهیزات، شرایط جوی شدید، اشتباهات ناوبری و کاستیهای عملیاتی همچنان میتوانند باعث حوادث دریایی شوند.
ریسکها در مسیرهای دریایی استراتژیک به ویژه بالاست. مسیرهای عبور از تنگه هرمز، کانال سوئز، تنگه بابالمندب، تنگههای ترکیه و خطوط اصلی دریایی آسیا سالانه حجم عظیمی از محمولههای انرژی را حمل میکنند. یک حادثه برای یک نفتکش بزرگ در این مناطق میتواند جریانهای تجاری را مختل کند، برنامهریزی لجستیک را پیچیده کند، هزینههای حملونقل را افزایش دهد و خسارتهای زیستمحیطی گستردهای ایجاد کند. این نگرانیها با ادامه فعالیت کشتیهای قدیمی در حملونقل طولانیمدت نفت خام، بیش از پیش مرتبط شدهاند.
برای صادرکنندگان انرژی در خاورمیانه، قابلیت اطمینان حمل دریایی از اهمیت اقتصادی بالایی برخوردار است. درآمدهای نفتی همچنان بودجههای دولتی، سرمایهگذاریهای صنعتی، توسعه زیرساختها و برنامههای اجتماعی را تأمین میکنند. بنابراین، هر رویدادی که نگرانی درباره ایمنی نفتکشها ایجاد کند، توجه مقامات و شرکتهای ملی انرژی را به خود جلب میکند. حتی کشورهایی که مستقیماً در تجارت نفت تحریمشده مشارکت ندارند، این تحولات را دنبال میکنند زیرا اختلالها در مسیرهای اصلی کشتیرانی میتواند بازار حملونقل و دسترسی به محمولهها را تحت تأثیر قرار دهد.
شرکتهای پالایشگاهی نیز وضعیت را به دقت دنبال میکنند. پالایشگاهها برای حفظ بهرهوری عملیاتی به تحویل قابل پیشبینی نفت خام نیاز دارند. تأخیرهای مرتبط با بازرسیها، حوادث، محدودیتهای بندری یا اختلافات بیمه میتواند زنجیره تأمین را دچار عدم قطعیت کند. در بسیاری از مناطق، تولید پالایشگاهها صنایع حیاتی فراتر از سوخت را نیز پشتیبانی میکند. بخش ساختوساز به شدت به مواد تولیدشده توسط پالایشگاهها وابسته است. قیر به ویژه برای بزرگراهها، باندهای فرودگاهی، شهرکهای صنعتی، پایانههای کانتینری، شبکههای حملونقل شهری و برنامههای زیرساختی وسیع ضروری است. اختلالهای مستمر در حمل و نقل نفت خام میتواند در نهایت بر دسترسی به این مواد اثرگذار باشد.
بعد مالی موضوع نیز اهمیت فزایندهای یافته است. بیمهگران دریایی، موسسات رتبهبندی، بانکها و شرکتهای تجاری در حال بررسی میزان ریسک فعالیتهای مربوط به کشتیهای قدیمی هستند. ارائهدهندگان بیمه با ارزیابی دشوار در خصوص وضعیت کشتی، الزامات تطبیق و مسئولیتهای احتمالی مواجهاند. یک نشت بزرگ میتواند هزینه پاکسازی، دعاوی قانونی، جبران خسارت، بازسازی محیطزیست و زیانهای تجاری میلیاردی ایجاد کند و به ذینفعان متعدد در حوزههای مختلف اثر بگذارد.
تحلیلگران دریایی میگویند رشد ناوگان غیررسمی منعکسکننده تحولات گستردهتر تجارت جهانی انرژی است. به جای کاهش تقاضای نفت خام، محدودیتهای ژئوپلیتیکی اغلب جریانها را به سمت خریداران جایگزین و مسیرهای حمل جدید هدایت کرده است. در نتیجه، فعالیت کشتیرانی ادامه دارد، اما اغلب تحت ساختار مالکیت و روشهای عملیاتی متفاوت با دهههای گذشته انجام میشود. این تحول پیچیدگی بیشتری را در رهگیری کشتیها، پایش تطبیق و مدیریت ریسک ایجاد کرده است.
فناوری به طور فزایندهای برای رفع برخی از این نگرانیها به کار گرفته میشود. سامانههای نظارت ماهوارهای، پلتفرمهای تحلیل دریایی، فناوریهای رهگیری محموله و ابزارهای پیشرفته بازرسی کشتیها اکنون دید گستردهتری نسبت به گذشته برای مقامات فراهم میکنند. دولتها و سازمانهای بینالمللی در حال سرمایهگذاری در قابلیتهای نظارتی بهبود یافته هستند تا خطرات ایمنی را قبل از وقوع حوادث شناسایی کنند. با این حال، متخصصان اذعان دارند فناوری به تنهایی نمیتواند چالشهای بنیادی مرتبط با کشتیهای قدیمی در محیطهای تجاری پرتقاضا را از بین ببرد.
بحث درباره ایمنی نفتکشها همچنین با مباحث گستردهتری درباره آینده سیستمهای انرژی جهان پیوند دارد. اگرچه بسیاری از دولتها همچنان به سرمایهگذاری گسترده در انرژیهای تجدیدپذیر ادامه میدهند، نفت همچنان برای حملونقل، تولید، پتروشیمی، هواپیمایی، کشتیرانی و ساختوساز زیرساختها ضروری است. گذار به سیستمهای انرژی جایگزین طی سالها انجام خواهد شد و در این مدت، حمل دریایی نفت خام عنصر مرکزی تجارت بینالمللی باقی خواهد ماند.
برخی از فعالان صنعت خواستار همکاری بینالمللی بیشتر برای ایمنی نفتکشها شدهاند. اقدامات پیشنهادی شامل پروتکلهای بازرسی سختگیرانهتر، بهبود اشتراک اطلاعات، هماهنگی واکنش اضطراری، تضمینهای محیطزیستی قویتر و شفافیت بیشتر در مالکیت و سوابق نگهداری کشتیها است. طرفداران این طرحها معتقدند که چنین اقداماتی میتواند ریسکها را کاهش دهد بدون آنکه تجارت قانونی مختل شود، در حالی که منتقدان میگویند اجرای آن در شرایط تنشهای ژئوپلیتیکی دشوار خواهد بود.
آنچه روشن است این است که وضعیت نفتکشهای قدیمی به مسألهای فراتر از صنعت حملونقل دریایی تبدیل شده است. بحثها اکنون شامل حفاظت محیطزیست، امنیت انرژی، برنامهریزی صنعتی، توسعه زیرساختها، ریسک مالی و تجارت بینالمللی است. با توجه بیشتر به استانداردهای عملیاتی کشتیهای حمل نفت خام تحریمشده، دولتها و سازمانهای تجاری احتمالاً تلاشهای خود را برای درک و مدیریت ریسکهای مرتبط افزایش خواهند داد.
واقعیت مهمی که اغلب در مباحث انرژی نادیده گرفته میشود این است که حرکت نفت به اندازه تولید آن اهمیت دارد. پالایشگاه بدون تحویل قابل اعتماد نمیتواند فعالیت کند، پروژههای زیرساختی بدون مواد نفتی پیشرفت نمیکنند و زنجیرههای تأمین جهانی در صورتی که سیستمهای حملونقل در معرض اختلال باشند، کارایی نخواهند داشت. به همین دلیل، نگرانیها پیرامون ناوگان نفتکشهای قدیمی به موضوعی مهم در بحثهای انرژی و دریایی برای آینده قابل پیشبینی تبدیل شده است.
