به گزارش دنیای نفت و قیر، بازار جهانی نفت در ۹ مارس ۲۰۲۶ وارد دورهای تازه از نوسان شد؛ زمانی که قیمت نفت خام به سرعت افزایش یافت و نگرانیها درباره امنیت مسیرهای انتقال انرژی در خاورمیانه شدت گرفت. افزایش بهای نفت پیامدهای فوری برای اقتصاد جهانی دارد، بهویژه برای کشورهایی که وابستگی بالایی به واردات سوخت دارند. رشد قیمت نفت تنها محدود به بازار سوخت نیست و به بخشهای صنعتی، حملونقل، تولید و پروژههای عمرانی نیز سرایت میکند. در بسیاری از کشورها، صنایع وابسته به مشتقات نفتی از جمله مواد مورد استفاده در ساخت جادهها و زیرساختها نیز از تغییرات قیمت نفت تاثیر میپذیرند، زیرا مواد اولیه آنها از فرآیند پالایش نفت خام تامین میشود.
طبق آخرین دادههای معاملاتی در ۹ مارس ۲۰۲۶، قیمت نفت برنت حدود ۱۱۶٫۲۰ دلار برای هر بشکه ثبت شده و نفت وست تگزاس اینترمدیت حدود ۱۱۵٫۰۵ دلار برای هر بشکه معامله میشود. این دو شاخص اصلی طی یک هفته گذشته رشد قابل توجهی داشتهاند و نسبت به سطوح حدود ۹۵ تا ۹۷ دلار در اواخر فوریه ۲۰۲۶ بیش از ۲۰ دلار افزایش نشان میدهند. عبور دوباره نفت از مرز ۱۰۰ دلار از نظر بازار انرژی اهمیت زیادی دارد، زیرا از سال ۲۰۲۲ تاکنون این سطح به طور پایدار مشاهده نشده بود.
عامل اصلی جهش قیمتها افزایش تنشهای نظامی در خاورمیانه است. در روزهای گذشته مجموعهای از حملات و تحرکات نظامی در منطقه خلیج فارس باعث افزایش نگرانیها درباره امنیت مسیرهای کشتیرانی شده است. یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت جهان تنگه هرمز است که حدود ۲۰ درصد از صادرات دریایی نفت جهان از آن عبور میکند. هنگامی که شرکتهای کشتیرانی شروع به ارزیابی مجدد مسیرهای عبور نفتکشها کردند و شرکتهای بیمه نیز هزینههای بیمه حمل نفت را افزایش دادند، بازار نفت به سرعت احتمال اختلال در عرضه را در قیمتها منعکس کرد.
بر اساس برآورد تحلیلگران انرژی، اگر انتقال نفت از تنگه هرمز به شکل قابل توجهی مختل شود، ممکن است روزانه بین ۱۵ تا ۱۸ میلیون بشکه نفت از جریان صادرات جهانی خارج شود. این مقدار در مقایسه با مصرف جهانی نفت که اکنون حدود ۱۰۳ میلیون بشکه در روز برآورد میشود، رقم بسیار بزرگی محسوب میشود و میتواند تعادل عرضه و تقاضای جهانی را در مدت کوتاهی دچار کمبود جدی کند.
واکنش بازارهای مالی نیز سریع و قابل توجه بود. در بازارهای سهام اروپا، آسیا و آمریکا نوسان شدیدی مشاهده شد زیرا سرمایهگذاران در حال ارزیابی پیامدهای باقی ماندن نفت در محدوده بالاتر از ۱۱۰ دلار در هر بشکه هستند. افزایش قیمت انرژی هزینه تولید در صنایع مختلف را بالا میبرد و میتواند نرخ تورم را در بسیاری از اقتصادها افزایش دهد. بخشهایی مانند حملونقل، خطوط هوایی و صنایع تولیدی بیشترین حساسیت را نسبت به افزایش قیمت سوخت دارند زیرا انرژی سهم قابل توجهی از هزینههای عملیاتی آنها را تشکیل میدهد.
افزایش قیمت نفت خام همچنین به سرعت در بازار فرآوردههای نفتی نیز منعکس شده است. قیمت گازوئیل در بازارهای بینالمللی طی پنج روز معاملاتی گذشته حدود ۷ تا ۱۰ درصد افزایش داشته است. هزینه سوخت کشتیها نیز بسته به منطقه بین ۶۰ تا ۸۰ دلار در هر تن بالا رفته است. چنین افزایشی در هزینه سوخت به طور مستقیم بر هزینههای حملونقل جهانی تاثیر میگذارد و در نهایت میتواند قیمت بسیاری از کالاها را در بازارهای مصرف افزایش دهد.
در بخش پالایش نیز افزایش قیمت نفت خام پیامدهای مهمی دارد. بسیاری از پالایشگاهها مواد اولیه خود را بر اساس قیمت نفت تهیه میکنند و زمانی که نفت به بالاتر از ۱۱۰ دلار در هر بشکه میرسد، هزینه تولید بسیاری از محصولات نفتی افزایش مییابد. این وضعیت میتواند قیمت مواد مورد استفاده در پروژههای عمرانی و راهسازی را نیز در بازارهای جهانی بالا ببرد، زیرا این مواد از باقیمانده سنگین پالایش نفت تولید میشوند.
برخی پالایشگاهها در آسیا از هماکنون در حال بررسی برنامه تولید خود هستند. در کشورهایی مانند هند و کره جنوبی مدیران پالایشگاهی در حال ارزیابی این موضوع هستند که آیا تمرکز بیشتری بر تولید سوختهایی مانند گازوئیل و سوخت جت داشته باشند یا بخشی از خوراک پالایشی را به محصولات دیگر اختصاص دهند. اگر چنین تغییراتی در برنامه تولید ادامه پیدا کند، ممکن است عرضه برخی فرآوردههای سنگین نفتی در بازارهای صادراتی کاهش یابد.
در همین حال، کشورهای عضو ائتلاف اوپک پلاس نیز تحولات بازار را با دقت دنبال میکنند. برخی از این کشورها توان افزایش تولید دارند اما میزان ظرفیت اضافی در این ائتلاف محدود است. برآورد میشود مجموع ظرفیت مازاد تولید در این گروه حدود ۳ تا ۴ میلیون بشکه در روز باشد که بخش عمده آن در عربستان سعودی و امارات متحده عربی قرار دارد. در صورتی که صادرات نفت از برخی تولیدکنندگان منطقه کاهش یابد، این ظرفیت اضافی ممکن است برای جبران کامل کمبود کافی نباشد.
در کنار عوامل ژئوپولیتیکی، رشد تقاضای جهانی نیز از قیمتهای بالاتر حمایت میکند. پیشبینی میشود مصرف جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ به طور میانگین به حدود ۱۰۳ تا ۱۰۴ میلیون بشکه در روز برسد. بخش عمده افزایش تقاضا از اقتصادهای در حال رشد آسیا و خاورمیانه ناشی میشود که در آنها فعالیتهای حملونقل و صنعتی همچنان در حال گسترش است.
چین همچنان بزرگترین عامل رشد تقاضای نفت در جهان محسوب میشود. دادههای اقتصادی اخیر نشان میدهد پالایشگاههای چین با نرخ بهرهبرداری بالاتر از ۸۰ درصد فعالیت میکنند که نشاندهنده مصرف بالای سوخت در داخل این کشور و همچنین افزایش صادرات فرآوردههای نفتی است. در هند نیز مصرف سوخت در اوایل سال ۲۰۲۶ به حدود ۵٫۵ میلیون بشکه در روز رسیده است که رشد قابل توجهی نسبت به سال قبل نشان میدهد.
موضوع دیگری که بازار نفت به آن توجه دارد وضعیت ذخایر استراتژیک نفت است. برخی دولتها در گذشته برای کاهش فشار قیمتها بخشی از ذخایر اضطراری خود را وارد بازار کردهاند. با این حال، ذخایر استراتژیک نفت آمریکا اکنون حدود ۳۷۰ میلیون بشکه برآورد میشود که نسبت به سالهای قبل کاهش قابل توجهی دارد. به همین دلیل امکان استفاده گسترده از این ذخایر برای کنترل بازار محدودتر از گذشته است.
