به گزارش نشریه دنیای نفت و قیر، عربستان سعودی در تلاش است حدود نیمی از ظرفیت خط لوله شرق–غرب را ظرف چند روز به مدار بازگرداند و بازیابی کامل این مسیر تا اواخر اکتبر پیش‌بینی می‌شود. این نخستین برآورد کمی از زمان مورد نیاز برای بازگشت یکی از مهم‌ترین مسیرهای جایگزین تنگه هرمز پس از حملات ۱۰ سپتامبر محسوب می‌شود.
آرامکوی سعودی در حال ایجاد یک مسیر موقت برای عبور از بخش آسیب‌دیده خط لوله است تا امکان ازسرگیری بخشی از انتقال نفت پیش از تکمیل تعمیرات دائمی فراهم شود. بر اساس برنامه مطرح‌شده، حدود ۵۰ درصد ظرفیت می‌تواند ظرف چند روز دوباره در دسترس قرار گیرد و بازگشت کامل عملیات تا اواخر اکتبر پیش‌بینی شده است.
با این حال هنوز آرامکوی سعودی یا وزارت انرژی عربستان آغاز رسمی دوباره انتقال نفت از این خط را اعلام نکرده‌اند. بنابراین زمان‌بندی بازگشت ۵۰ درصد ظرفیت و بازیابی کامل تا اواخر اکتبر باید به‌عنوان برنامه گزارش‌شده تعمیرات در نظر گرفته شود و نه تأیید آغاز مجدد جریان نفت.
خط لوله شرق–غرب پس از حملات ۱۰ سپتامبر که به بخش‌هایی از این زیرساخت در مناطق ریاض و مدینه آسیب رساند، به‌عنوان اقدام احتیاطی متوقف شد. مقامات عربستان اعلام کردند تیم‌های فنی تخصصی بلافاصله ارزیابی ایمنی و اقدامات لازم برای حفاظت و بررسی خط لوله را آغاز کرده‌اند.
این مسیر پیش از توقف حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه نفت در روز را به سمت شبکه صادراتی عربستان در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کرد. ظرفیت اسمی خط لوله حدود ۷ میلیون بشکه در روز است و آن را به یکی از بزرگ‌ترین مسیرهای زمینی جهان برای دورزدن یک گلوگاه مهم دریایی تبدیل می‌کند.
اهمیت این خط در دوره اختلال هرمز به‌شدت افزایش یافته است، زیرا نفت تولیدشده در شرق عربستان می‌تواند از طریق آن به ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل شود و بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهای جهانی برسد. توقف خط لوله در نتیجه یکی از بزرگ‌ترین مسیرهای جایگزین موجود برای صادرات نفت خلیج فارس را موقتاً از مدار خارج کرد.
چشم‌انداز بازگشت سریع‌تر بخشی از ظرفیت، بخشی از نگرانی بازار درباره صادرات عربستان را کاهش داده است. در معاملات ۱۷ سپتامبر، نفت خام برنت (Brent) به محدوده ۱۰۴ دلار در هر بشکه و نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا به حدود ۱۰۱ دلار کاهش یافت، زیرا انتظار بازگشت بخشی از جریان نفت عربستان زودتر از برآوردهای اولیه تقویت شد.
این کاهش قیمت به معنی رفع کامل مشکل عرضه نیست. بازگشت نیمی از ظرفیت تنها بخشی از انعطاف ازدست‌رفته را احیا می‌کند و تعمیر قسمت‌های آسیب‌دیده همچنان ادامه خواهد داشت، در حالی که ریسک‌های کشتیرانی در هرمز و دریای سرخ نیز همچنان در سطح بالایی قرار دارند.
عربستان در دوره توقف خط لوله از روش‌های لجستیکی دیگری برای حفظ صادرات استفاده کرده است. افزایش بارگیری‌های دریایی و انتقال محموله میان کشتی‌ها در نزدیکی عمان بخشی از نفت را قادر ساخته است با وجود از دسترس خارج‌شدن مسیر اصلی دریای سرخ همچنان به خریداران بین‌المللی برسد.
بازگشت حتی نیمی از ظرفیت خط لوله شرق–غرب می‌تواند این شرایط را به شکل محسوسی بهبود دهد. انتقال مجدد نفت به سمت ینبع، نیاز به برخی روش‌های پیچیده‌تر حمل دریایی را کاهش می‌دهد و می‌تواند بخشی از فشار موجود بر مسیر نفتکش‌ها در خلیج عمان را کم کند.
این تحول برای هزینه حمل و بیمه نیز اهمیت دارد. افزایش استفاده از مسیر دریای سرخ می‌تواند وابستگی بخشی از صادرات عربستان به سفرهایی را که مستقیماً در معرض ریسک هرمز قرار دارند کاهش دهد، هرچند مسیرهای دریای سرخ نیز همچنان با ملاحظات امنیتی و بیمه‌ای خاص خود روبه‌رو هستند.
اثر این تحول بر بازار قیر مستقیم نیست. در شرایط فعلی هیچ داده‌ای وجود ندارد که نشان دهد برنامه بازگشت خط لوله تولید قیر عربستان یا منطقه، فعالیت پالایشگاه‌ها یا میزان عرضه صادراتی قیر را تغییر داده است.
اهمیت کوتاه‌مدت این خبر برای بازار قیر بیشتر به بهبود لجستیک نفت خام و شرایط اقتصادی پالایشگاه‌ها مربوط می‌شود. پایدارترشدن انتقال نفت عربستان از مسیر شرق–غرب می‌تواند فشار بر مسیرهای جایگزین نفتکش‌ها را کاهش دهد، قابلیت پیش‌بینی تحویل خوراک پالایشگاه‌ها را بهتر کند و بخشی از هزینه‌های غیرعادی حمل و بیمه ناشی از اختلال هرمز را تعدیل کند.
در عین حال ظرفیت انتقال نفت خام از طریق خط لوله را نمی‌توان معادل ظرفیت صادرات قیر در نظر گرفت. قیر فله همچنان به مخازن گرم‌شونده، تجهیزات بارگیری تخصصی و کشتی‌های مخصوص حمل قیر نیاز دارد و قیر بسته‌بندی‌شده نیز به شبکه کانتینری، حمل جاده‌ای و کشتی‌های حمل کالای عمومی وابسته است.
در نتیجه بهبود لجستیک نفت خام عربستان می‌تواند شرایط عملیاتی گسترده‌تر منطقه را بهبود دهد، اما به‌خودی‌خود به معنی افزایش عرضه قیر نیست. هرگونه تغییر در قیمت، حجم صادرات یا دسترسی به کشتی‌های حمل قیر باید با داده‌های مستقل بازار تأیید شود.
زمان‌بندی تعمیرات نیز همچنان با ریسک اجرایی همراه است. ایجاد مسیر موقت برای بازگشت حدود نیمی از ظرفیت ممکن است پیش از تکمیل تعمیرات اصلی امکان‌پذیر باشد، اما زمان دقیق به ارزیابی ایمنی، میزان آسیب زیرساخت‌های جانبی و قابلیت بهره‌برداری پایدار از بخش‌های تعمیرشده بستگی خواهد داشت.
مرحله تعیین‌کننده بعدی، مشاهده جریان واقعی نفت در خط لوله خواهد بود. اعلام رسمی آغاز دوباره انتقال یا مشاهده افزایش تحویل نفت به سمت ینبع شواهد قوی‌تری ارائه خواهد داد که نشان دهد عربستان احیای یکی از مهم‌ترین مسیرهای جایگزین هرمز را آغاز کرده است.
اگر حدود نیمی از ظرفیت در بازه اعلام‌شده بازگردد، عربستان بخش مهمی از انعطاف لجستیکی ازدست‌رفته پس از حملات ۱۰ سپتامبر را بازیابی خواهد کرد. بازگشت کامل عملیات تا اواخر اکتبر نیز مسیر صادراتی دریای سرخ را تقویت می‌کند، هرچند ریسک‌های گسترده‌تر کشتیرانی در خلیج فارس و مسیرهای اطراف همچنان باقی خواهند ماند.
برای بازار قیر و آسفالت، این تحول در حال حاضر باید بیشتر به‌عنوان بهبود بالقوه لجستیک نفت خام منطقه ارزیابی شود و نه یک رویداد مستقیم در عرضه قیر. آثار اولیه احتمالاً ابتدا در مسیر نفتکش‌ها، هزینه حمل، شرایط بیمه و لجستیک خوراک پالایشگاه‌ها دیده خواهد شد و هرگونه اثر واقعی بر تولید یا قیمت قیر نیازمند داده‌های جداگانه بازار است.
