به گزارش دنیای نفت و قیر، رقابت فزاینده میان چین و هند برای خرید محمولههای پسماند خلأ، اکنون در حال اثرگذاری بر اقتصاد پالایشگاهی، حملونقل دریایی، بازار سوختهای سنگین و ثبات عرضه قیر در آسیا و خاورمیانه است. مادهای که تا چند سال قبل تنها بهعنوان یکی از خروجیهای کماهمیت پالایشگاهها شناخته میشد، امروز به یکی از حساسترین خوراکهای نفتی در منطقه تبدیل شده است. پالایشگاهها، شرکتهای تجاری، خطوط کشتیرانی و تأمینکنندگان پروژههای عمرانی با دقت روند خرید و ذخیرهسازی این ماده را دنبال میکنند؛ زیرا چین و هند بهطور همزمان وارد رقابت سنگینی برای خرید محمولههای سنگین نفتی مورد استفاده در تولید سوخت کوره، آسفالت، سیستمهای گرمایشی صنعتی و واحدهای تبدیل پالایشی شدهاند. موضوع دیگر صرفاً به بهینهسازی تجاری پالایشگاهها محدود نیست، بلکه به امنیت انرژی، توسعه زیرساخت، جایگاه صادراتی و اولویتهای صنعتی در سراسر آسیا گره خورده است.
پسماند خلأ که در پایین برجهای تقطیر خلأ پالایشگاهها تولید میشود، سالها در مقایسه با نفت خام و فرآوردههای سبک، توجه کمتری در تجارت جهانی نفت داشت. اما رشد سریع پروژههای راهسازی، افزایش ظرفیت واحدهای تبدیلی پالایشگاهی، رشد مصرف سوختهای صنعتی و توسعه حملونقل دریایی، جایگاه این ماده را به شکل قابل توجهی تغییر داده است. اکنون چین و هند با شدت بیشتری برای خرید محمولههای موجود از خاورمیانه، روسیه و برخی عرضهکنندگان آمریکای لاتین رقابت میکنند. این رقابت، هماکنون بر نرخ حمل دریایی، دسترسی پالایشگاهها به خوراک و ساختار قیمت فرآوردههای سنگین نفتی اثر گذاشته است.
برخی منابع پالایشگاهی و حملونقل در سنگاپور و فجیره اعلام کردهاند روند خرید پالایشگاههای چینی فراتر از پیشبینیهای قبلی بازار افزایش یافته است. مجموعهای از پالایشگاههای مستقل در شرق چین، در کنار خریداران وابسته به دولت، به دنبال تأمین محمولههای بیشتری برای واحدهای تولید قیر، واحدهای ککسازی تأخیری و سوختهای صنعتی هستند. تقاضای چین با وجود نااطمینانیهای اقتصادی همچنان قدرتمند باقی مانده، زیرا هزینهکرد دولت در پروژههای زیرساختی، تعمیر و توسعه بزرگراهها، ساخت فرودگاهها، توسعه کریدورهای لجستیکی و نوسازی شهری ادامه دارد. علاوه بر این، چندین مرکز پالایشگاهی ساحلی تلاش میکنند در شرایطی که نگرانیها درباره امنیت حملونقل دریایی و ثبات عرضه افزایش یافته، خوراک بلندمدت خود را تثبیت کنند.
هند نیز همزمان خریدهای خود را گسترش داده است. شرکتهای پالایشگاهی فعال در غرب هند، بهویژه در مناطق جامنگر و وادینار، علاقه بیشتری به واردات پسماند خلأ نشان دادهاند؛ زیرا تقاضا برای مصالح جادهای و سوختهای صنعتی در این کشور همچنان در حال افزایش است. هزینهکرد عمرانی هند به دلیل پروژههای بزرگراهی، توسعه بنادر و ایجاد کریدورهای صنعتی در سطح بالایی قرار دارد و پالایشگاهها برای حفظ تولید پایدار آسفالت، سوخت کوره سنگین و خوراک واحدهای تبدیلی تحت فشار قرار گرفتهاند.
تحلیلگران بازار معتقدند افزایش همزمان خرید از سوی چین و هند باعث کاهش دسترسی به محمولههای نقدی در بخشهایی از آسیا شده است. محمولههایی که پیشتر به بازارهای ترکیبی جنوب شرق آسیا ارسال میشدند، اکنون به سمت خریداران بزرگتری هدایت میشوند که توانایی عقد قراردادهای بلندمدت را دارند. این مسئله نااطمینانی بیشتری برای واردکنندگان کوچکتر ایجاد کرده که به بازار نقدی وابسته هستند. گزارشها نشان میدهد برخی خریداران جنوب شرق آسیا در هفتههای اخیر با کاهش گزینههای خرید مواجه شدهاند، زیرا رقابت برای دستیابی به محمولههای سنگین شدت گرفته است.
پیامدهای این وضعیت برای صنعت قیر بسیار قابل توجه است. پسماند خلأ همچنان یکی از اصلیترین خوراکهای پالایشگاهی برای تولید آسفالت جادهای و برخی مواد صنعتی وابسته به شمار میرود. هرگونه اختلال در دسترسی به این خوراک، مستقیماً ظرفیت تولید پالایشگاهها را تحت تأثیر قرار میدهد. در سراسر آسیا، پروژههای زیرساختی با وجود نوسانات اقتصادی همچنان با سرعت بالایی ادامه دارند. دولتها همچنان توسعه بزرگراهها، نوسازی فرودگاهها، اتصال مراکز لجستیکی و ساخت مناطق صنعتی را در اولویت قرار دادهاند و به همین دلیل تقاضا برای فرآوردههای مرتبط با قیر همچنان در سطح بالایی باقی مانده است.
راهبرد خرید چین بیش از آنکه به معاملات کوتاهمدت شباهت داشته باشد، به برنامهریزی صنعتی بلندمدت متصل است. برخی تحلیلگران معتقدند پالایشگاههای چینی در تلاشاند امنیت خوراک خود را تقویت کرده و همزمان انعطاف لازم را در بخشهای مختلف صنعتی حفظ کنند. علاوه بر تولید قیر، پسماند خلأ در واحدهای ککسازی تأخیری نیز استفاده میشود؛ واحدهایی که کک نفتی و دیگر محصولات تبدیلی مورد نیاز صنایع سنگین را تولید میکنند. بنابراین دسترسی پایدار به این خوراک، مستقیماً به اهداف صنعتی و تولیدی چین مرتبط شده است.
در هند، اولویتها تا حدی متفاوت است. اگرچه بخشی از خریدهای چین با ملاحظات ذخیرهسازی و تنوع صنعتی مرتبط است، اما خریدهای هند بیشتر با رشد سریع زیرساخت و توسعه حملونقل داخلی ارتباط دارد. این کشور همچنان در حال توسعه شبکه بزرگراهی، مسیرهای حمل بار، سیستمهای حملونقل شهری و مناطق صنعتی جدید است. در نتیجه، تأمین پایدار مصالح راهسازی برای نهادهای دولتی و پیمانکاران خصوصی به موضوعی حیاتی تبدیل شده است.
رقابت پالایشگاهی همچنین بر بازار حملونقل دریایی نیز اثر گذاشته است. حمل محمولههای سنگین نفتی نیازمند سیستمهای خاص ذخیرهسازی، مخازن گرمشونده و نفتکشهای سازگار با این نوع بار است. با افزایش حجم خرید، ظرفیت حمل برای فرآوردههای با ویسکوزیته بالا در برخی مسیرهای آسیایی محدودتر شده است. هزینه اجاره نفتکشهای مجهز به حمل محمولههای سنگین نیز در برخی مسیرهای مرتبط با خاورمیانه و روسیه افزایش یافته است.
صادرات روسیه همچنان نقش مهمی در این شرایط دارد. پس از تحریمها و محدودیتهای تجاری، پالایشگاهها و شرکتهای تجاری روسی تلاش کردهاند جریان فرآوردههای سنگین خود را به سمت بازارهای آسیایی هدایت کنند. محمولههای پسماند خلأ روسیه اکنون توجه بیشتری از سوی خریدارانی جلب کردهاند که به دنبال خوراک ارزانتر برای حفظ سود پالایشی هستند. چین و هند هر دو به مقاصد مهم این محمولهها تبدیل شدهاند، اگرچه ساختار خرید آنها تفاوتهای قابل توجهی با یکدیگر دارد.
برخی متخصصان بازار معتقدند رقابت بر سر محمولههای سنگین میتواند در آینده اولویتهای پالایشگاهی منطقه را نیز تغییر دهد. پالایشگاههایی که به واحدهای پیشرفته تبدیلی مجهز هستند، احتمالاً موقعیت قویتری خواهند داشت، زیرا میتوانند فرآوردههای کمارزشتر را به محصولات سودآور تبدیل کنند. در مقابل، پالایشگاههای کوچکتر ممکن است در صورت ادامه رشد قیمت پسماند خلأ با کاهش حاشیه سود مواجه شوند. همین موضوع میتواند سرمایهگذاری در نوسازی پالایشگاهها را در آسیا و خاورمیانه افزایش دهد.
ارزش راهبردی پسماند خلأ همچنین بازار ذخیرهسازی و ترمینالهای نفتی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. معاملهگران و پالایشگاهها اکنون بیشتر به دنبال دسترسی به مخازن گرمشوندهای هستند که توان نگهداری حجم بالای فرآوردههای سنگین را داشته باشند. اپراتورهای ترمینال در فجیره، سنگاپور و بخشهایی از مالزی از افزایش تقاضا برای قراردادهای بلندمدت ذخیرهسازی خبر دادهاند. دسترسی مطمئن به ظرفیت ذخیرهسازی به موضوعی مهم تبدیل شده، زیرا خریداران تلاش میکنند ریسک ناشی از تأخیرهای حملونقل را کاهش دهند.
تحولات سیاسی و امنیتی نیز رفتار خریداران را شدیدتر کرده است. ناامنیهای اخیر در اطراف تنگه هرمز و دریای سرخ نگرانیها درباره حملونقل طولانیمدت نفتی را افزایش داده است. پالایشگاههایی که به واردات پسماند خلأ وابستهاند، اکنون بیش از گذشته آگاه شدهاند که اختلال در حملونقل میتواند به سرعت دسترسی به خوراک را محدود کند. همین مسئله برخی خریداران را به سمت افزایش ذخایر و تنوعبخشی به عرضهکنندگان سوق داده است.
این وضعیت برای صادرکنندگان خاورمیانه نیز اهمیت زیادی دارد. تولیدکنندگان منطقه همچنان حجم بزرگی از فرآوردههای سنگین نفتی را به بازارهای آسیایی عرضه میکنند، اما رقابت شدید میان خریداران چینی و هندی ممکن است در آینده ساختار قیمتگذاری و قراردادهای بلندمدت فروش را تغییر دهد. صادرکنندگانی که بتوانند تحویل پایدار و انعطاف در بارگیری ارائه دهند، احتمالاً موقعیت تجاری قویتری خواهند داشت.
برخی تحلیلگران همچنین به ارتباط روزافزون میان توسعه زیرساخت و رقابت پالایشگاهی اشاره میکنند. سیستمهای حملونقل مدرن، برنامههای صنعتی و توسعه شهری همچنان به دسترسی پایدار به فرآوردههای سنگین نفتی وابستهاند. با ادامه پروژههای عمرانی در کشورهای آسیایی، رقابت برای خرید خوراکهای پالایشگاهی نیز احتمالاً شدیدتر خواهد شد. با وجود سرمایهگذاری چین و هند در فناوریهای کمکربن و برنامههای انتقال انرژی، پروژههای عمرانی سنتی همچنان وابسته به فرآوردههای نفتی هستند. تقاضا برای آسفالت در مناطق در حال توسعه شهری همچنان رو به افزایش است، بهویژه در مناطقی که رشد جمعیت و توسعه صنعتی سرعت بالایی دارد. به همین دلیل، پسماند خلأ همچنان جایگاه مهمی در صنعت حفظ کرده است.
تحلیلگران صنعتی اکنون پسماند خلأ را یکی از حساسترین خوراکهای پالایشگاهی در بازار انرژی آسیا میدانند. برخلاف شاخصهای مشهور نفت خام که بیشتر توجه رسانهها را جلب میکنند، بازار این ماده در فضایی تخصصیتر فعالیت میکند؛ فضایی که تغییر در روند خرید میتواند بهطور همزمان چندین صنعت مختلف را تحت تأثیر قرار دهد. راهسازی، سوخت دریایی، اقتصاد پالایشگاهی، تولید صنعتی و زیرساختهای لجستیکی اکنون بیش از گذشته به رقابت بر سر فرآوردههای سنگین نفتی وابسته شدهاند.
برای تجارت جهانی قیر، پیام شرایط کنونی روشن است. پایداری زنجیرههای تأمین زیرساختی دیگر فقط به دسترسی به نفت خام محدود نیست، بلکه به دسترسی به خوراکهای پالایشگاهی ثانویهای بستگی دارد که امکان تولید صنعتی در بخشهای پاییندستی را فراهم میکنند. رقابت چین و هند برای خرید پسماند خلأ نشان میدهد راهبرد پالایشی، توسعه زیرساخت و امنیت انرژی بیش از گذشته به یکدیگر متصل شدهاند.
