به گزارش نشریه دنیای نفت و قیر، دو تولیدکننده بزرگ قیر جاده‌ای قزاقستان از اول نوامبر ۲۰۲۶ تولید گرید BND 100/130 را متوقف می‌کنند و به تولید گریدهای متناسب با شرایط آب‌وهوایی مناطق مختلف این کشور روی می‌آورند. این تصمیم که با دستور دولت قزاقستان اتخاذ شده، کارخانه CASPI BITUM در آکتائو و پالایشگاه پتروشیمی پاولودار را دربرمی‌گیرد؛ دو مجموعه‌ای که ظرفیت تولید سالانه آن‌ها در مجموع به حدود ۱.۲۵ میلیون تن می‌رسد.
براساس برنامه جدید، قیر BND 70/100 برای مناطق شمالی و مرکزی قزاقستان و گرید BND 50/70 برای مناطق جنوبی تولید خواهد شد. هدف از این تغییر، انتخاب قیر متناسب با ویژگی‌های اقلیمی هر منطقه و بهبود کیفیت ساخت جاده‌ها اعلام شده است. به این ترتیب، دو تأمین‌کننده اصلی بازار قیر قزاقستان از ابتدای نوامبر ترکیب محصولات خود را تغییر خواهند داد؛ تصمیمی که می‌تواند بر نحوه تأمین قیر مورد نیاز پروژه‌های راه‌سازی و سفارش‌های خریداران داخلی اثر بگذارد.
البته این تغییر به معنای آغاز تولید دو گرید کاملاً جدید در بازار قزاقستان نیست. کارخانه CASPI BITUM اعلام کرده است که تولید گرید BND 70/100 را مانند گذشته ادامه می‌دهد، اما از اول نوامبر تولید BND 50/70 را نیز آغاز می‌کند و هم‌زمان تولید BND 100/130 را کنار می‌گذارد. پالایشگاه پاولودار نیز به‌طور جداگانه تأیید کرده که از همین تاریخ، تولید خود را براساس دو گرید تعیین‌شده برای مناطق مختلف کشور تنظیم خواهد کرد.
تفاوت این گریدها از نظر فنی اهمیت دارد. در استاندارد BND، اعداد نشان‌دهنده محدوده نفوذپذیری قیر در دمای ۲۵ درجه سانتی‌گراد هستند و هرچه این اعداد پایین‌تر باشند، قیر معمولاً سخت‌تر است. بنابراین جایگزینی BND 100/130 با گریدهای BND 70/100 و BND 50/70 صرفاً تغییر نام محصول نیست، بلکه به تغییر مشخصات فنی و میزان سختی قیر مصرفی در روسازی جاده‌ها مربوط می‌شود.
برای کارخانه‌های آسفالت، پیمانکاران راه‌سازی و توزیع‌کنندگان قیر، اجرای این تصمیم ممکن است به بازنگری در مشخصات خرید، قراردادهای تأمین و طرح اختلاط آسفالت نیاز داشته باشد. خریدارانی که تاکنون از BND 100/130 استفاده می‌کردند، باید بررسی کنند کدام گرید جدید با الزامات فنی پروژه‌های آن‌ها سازگار است. بااین‌حال، اطلاعیه منتشرشده به معنای لغو خودکار قراردادهای قبلی یا ناپدیدشدن فوری موجودی BND 100/130 از بازار نیست و وضعیت عرضه موجودی‌های تولیدشده پیش از نوامبر هنوز مشخص نشده است.
ابعاد این تغییر با توجه به ظرفیت بالای دو کارخانه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. ظرفیت سالانه تولید قیر در CASPI BITUM حدود ۷۵۰ هزار تن و در پالایشگاه پاولودار نزدیک به ۵۰۰ هزار تن است. مجموع ظرفیت این دو مجموعه به ۱.۲۵ میلیون تن می‌رسد، درحالی‌که نیاز سالانه قیر جاده‌ای قزاقستان حدود ۱.۲ میلیون تن برآورد شده است. البته این ارقام ظرفیت اسمی تولید را نشان می‌دهند و به معنای تولید واقعی همین مقدار یا وجود مازاد آماده صادرات نیستند. همچنین تصمیم جدید به این دو کارخانه مربوط می‌شود و توقف تولید BND 100/130 در تمام واحدهای تولیدی قزاقستان را تأیید نمی‌کند.
آمار عملکرد CASPI BITUM نیز نشان می‌دهد تغییر گریدها در شرایطی انجام می‌شود که تولید این کارخانه افزایش یافته است. این مجموعه در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۲۸۲ هزار تن قیر تولید کرده، درحالی‌که تولید آن در مدت مشابه سال گذشته نزدیک به ۱۹۳ هزار تن بود. به این ترتیب، تولید کارخانه ۴۶ درصد افزایش یافته است. CASPI BITUM همچنین در ماه اوت با تولید ۶۵ هزار تن قیر، بالاترین رکورد تولید ماهانه خود را از زمان نوسازی کارخانه ثبت کرد. بنابراین تصمیم تازه را نباید نشانه کاهش ظرفیت تولید این مجموعه دانست.
این تحول هم‌زمان با تغییرات دیگری در بازار قیر قزاقستان رخ می‌دهد. پیش‌تر برنامه تولید اکتبر سه تولیدکننده اصلی کشور در مجموع ۱۳۵ هزار تن اعلام شده بود که نسبت به برنامه سپتامبر کاهش داشت. این تعدیل در شرایطی صورت گرفت که با نزدیک‌شدن فصل سرما، فعالیت پروژه‌های راه‌سازی و تقاضای فصلی قیر رو به کاهش گذاشته است. در همین دوره، اختلاف قابل توجه قیمت فروش میان تولیدکنندگان نیز نشان می‌داد که بازار داخلی قزاقستان از نظر شرایط عرضه و قیمت‌گذاری یکپارچه نیست.
موضوع مهم دیگر، بررسی پیشنهاد آزادسازی صادرات قیر به بازارهای خارج از اتحادیه اقتصادی اوراسیاست. وزارت انرژی قزاقستان در ۱۹ اکتبر پیش‌نویس اصلاح مقررات صادراتی را منتشر کرد که براساس آن، قیر نفتی با کد گمرکی ۲۷۱۳ ۲۰ ۰۰۰ ۰ از فهرست کالاهای مشمول ممنوعیت صادرات به خارج از این اتحادیه حذف می‌شود. این پیشنهاد با هدف فراهم‌کردن امکان فروش مازاد تولید در فصل کاهش تقاضای داخلی مطرح شده است، اما بررسی عمومی آن تا ۴ نوامبر ادامه دارد و هنوز به معنای لغو قطعی محدودیت صادرات نیست.
هم‌زمانی تغییر گریدهای تولیدی با احتمال بازشدن بازار صادراتی می‌تواند برای تولیدکنندگان قیر قزاقستان اهمیت تجاری داشته باشد. در صورت تصویب مقررات جدید، کارخانه‌ها ممکن است بتوانند بخشی از محصولاتی را که در فصل کم‌تقاضا جذب بازار داخلی نمی‌شوند، به خریداران خارج از اتحادیه اقتصادی اوراسیا عرضه کنند. بااین‌حال، تحقق این فرصت به تصویب نهایی مقررات، موجودی قابل فروش، مشخصات فنی مورد نیاز خریداران، هزینه حمل و شرایط بازارهای مقصد بستگی خواهد داشت.
برای خریداران منطقه‌ای نیز تغییر ترکیب تولید می‌تواند بر دسترسی به گریدهای مختلف قیر اثر بگذارد. افزایش تمرکز دو کارخانه بزرگ بر BND 70/100 و BND 50/70 ممکن است ترکیب محصولات عرضه‌شده در بازار را تغییر دهد، اما هنوز مشخص نیست تولید ماه نوامبر چه نسبتی میان این دو گرید خواهد داشت. همچنین اطلاعات تأییدشده‌ای درباره تغییر قیمت گریدهای جدید، میزان موجودی BND 100/130 یا حجم احتمالی صادرات پس از اجرای تصمیم منتشر نشده است.
در مجموع، تصمیم قزاقستان برای تغییر گرید قیر تولیدی در دو کارخانه بزرگ این کشور، فراتر از یک اصلاح فنی در مشخصات محصول است. این اقدام می‌تواند نحوه برنامه‌ریزی تولید، تأمین قیر پروژه‌های راه‌سازی و ترکیب محصولات قابل عرضه را تحت تأثیر قرار دهد؛ آن هم در شرایطی که دولت به‌طور هم‌زمان در حال بررسی تغییر مقررات صادراتی است.
برای فعالان بازار قیر، مهم‌ترین موضوع در هفته‌های آینده، بررسی میزان واقعی تولید هر گرید، قیمت‌های اعلام‌شده از سوی کارخانه‌ها، وضعیت موجودی انبارها و نتیجه نهایی تصمیم دولت درباره صادرات خواهد بود. این اطلاعات مشخص می‌کنند که تغییر گریدها تا چه اندازه بر عرضه داخلی و فرصت‌های تجاری قزاقستان در بازارهای منطقه‌ای اثر خواهد گذاشت.
