به گزارش نشریه دنیای نفت و قیر، صنعت راه‌سازی کنیا تحت فشار فزاینده ناشی از کمبود قیر و افزایش شدید هزینه‌های تأمین آن قرار گرفته است و دولت هشدار داده که اختلال در عرضه مصالح می‌تواند پروژه‌های زیرساختی بیشتری را با تأخیر مواجه کند. در روزهای پایانی اکتبر ۲۰۲۶، وزارت راه و حمل‌ونقل این کشور اعلام کرد که قیمت قیر طی شش ماه گذشته بیش از دو برابر شده است. هم‌زمان، افتتاح بخش ریرونی–نایواشا از بزرگراه که برای ۳۰ اکتبر برنامه‌ریزی شده بود، به ماه دسامبر موکول شد.
وزیر راه و حمل‌ونقل کنیا در جریان بازدید از پروژه بزرگراه ریرونی–مائو سامیت اعلام کرد که قیمت قیر از حدود ۹۰ شیلینگ کنیا به‌ازای هر کیلوگرم در شش ماه گذشته، به ۲۲۰ شیلینگ رسیده است. براساس این ارقام، میزان افزایش قیمت حدود ۱۴۴ درصد خواهد بود. بااین‌حال، برخی رسانه‌ها قیمت فعلی را ۲۰۰ شیلینگ به‌ازای هر کیلوگرم گزارش کرده‌اند که نشان‌دهنده افزایشی حدود ۱۲۲ درصدی است. این ارقام هنوز از طریق مقایسه با قیمت‌های پیشنهادی تأمین‌کنندگان یا ارزیابی‌های رسمی بازار، به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند.
وزیر راه و حمل‌ونقل، افزایش قیمت و مشکلات تأمین قیر را به تنش‌های ژئوپلیتیکی مؤثر بر تجارت بین‌المللی فرآورده‌های نفتی، به‌ویژه اختلالات مرتبط با تنگه هرمز، نسبت داده است. به گفته او، تأمین قیر به مقدار کافی به‌تدریج دشوارتر و پرهزینه‌تر شده و این وضعیت بر سرعت اجرای پروژه‌های راه‌سازی تأثیر گذاشته است. وزارت راه و حمل‌ونقل نیز در بیانیه‌ای پس از این اظهارات تأیید کرد که دسترسی به قیر طی دو ماه گذشته با مشکلاتی روبه‌رو بوده و به بروز تأخیرهای پیش‌بینی‌نشده کمک کرده است.
مشکلات تأمین قیر به‌ویژه در پروژه توسعه بزرگراه ریرونی–نایواشا، که بخشی از کریدور بزرگ‌تر ریرونی–مائو سامیت است، آشکار شده است. دولت کنیا در سپتامبر اعلام کرده بود که بخش ریرونی–نایواشا تا ۳۰ اکتبر تکمیل و برای تردد خودروها بازگشایی خواهد شد. بااین‌حال، بازدیدهای انجام‌شده در روزهای پایانی ماه نشان داد که عملیات ساختمانی همچنان ادامه دارد، برخی بخش‌های مسیر هنوز آسفالت نشده‌اند و سایر فعالیت‌های اجرایی نیز به پایان نرسیده‌اند. دولت از آن زمان، موعد برنامه‌ریزی‌شده افتتاح این بخش را به دسامبر ۲۰۲۶ تغییر داده است.
این پروژه همچنان فعال است و گروه‌های اجرایی به فعالیت خود در طول مسیر ادامه می‌دهند. از جمله پیشرفت‌های اخیر می‌توان به اجرای نخستین لایه ماکادام قیری متراکم (Dense Bituminous Macadam – DBM) در منطقه لاری اشاره کرد. بااین‌حال، محقق‌نشدن موعد تعیین‌شده، پرسش‌هایی را درباره تأثیر هم‌زمان کمبود مصالح، میزان پیشرفت عملیات ساختمانی و زمان‌بندی پروژه ایجاد کرده است. یکی از انجمن‌های رانندگان کنیا نیز توضیحات دولت را به چالش کشیده و معتقد است که برای بررسی دلایل تأخیر باید عملیات زیرسازی و آماده‌سازی روسازی که هنوز تکمیل نشده‌اند نیز در نظر گرفته شوند.
این بزرگراه یکی از مسیرهای مهم حمل‌ونقل میان نایروبی، دره ریفت و مناطق غربی کنیا به شمار می‌رود. همچنین بخشی از تردد جاده‌ای منطقه‌ای را که به بازارهای کشورهای همسایه در شرق آفریقا خدمات‌رسانی می‌کند، پشتیبانی می‌کند. هدف از توسعه این مسیر، کاهش ازدحام ترافیکی، بهبود ایمنی جاده‌ای و افزایش ظرفیت حمل‌ونقل است. بنابراین تأخیر در تکمیل بخش در حال توسعه، نه‌تنها بر تردد رانندگان محلی، بلکه بر حمل‌ونقل تجاری در یکی از کریدورهای مهم منطقه‌ای نیز تأثیر می‌گذارد.
آسیب‌پذیری کنیا در برابر اختلالات تأمین قیر، ارتباط مستقیمی با وابستگی این کشور به واردات قیر نفتی دارد. براساس داده‌های تجاری پایگاه WITS بانک جهانی، کنیا در سال ۲۰۲۵ حدود ۶۱ هزار و ۷۷۴ تن قیر نفتی وارد کرده است، درحالی‌که این رقم در سال ۲۰۲۴ معادل ۳۹ هزار و ۸۵۰ تن بود. این افزایش نشان می‌دهد که تقاضا برای قیر وارداتی، پیش از بروز اختلالات اخیر نیز رشد قابل توجهی داشته است.
ایران در سال ۲۰۲۵ بزرگ‌ترین تأمین‌کننده ثبت‌شده قیر کنیا بود و با صادرات حدود ۳۱ هزار و ۹۷۱ تن، نزدیک به ۵۲ درصد از کل واردات این کشور را تأمین کرد. امارات متحده عربی نیز حدود ۱۶ هزار و ۹۹۰ تن قیر به کنیا صادر کرد و پس از آن، چین با ۶ هزار و ۵۴۰ تن و کویت با ۵ هزار و ۹۸۵ تن قرار داشتند. این ارقام نشان‌دهنده اهمیت تأمین خارجی، به‌ویژه محموله‌های صادرشده از خاورمیانه، برای بازار راه‌سازی کنیا هستند.
بااین‌حال، آمار تجاری سال‌های گذشته مشخص نمی‌کند که واردات قیر کنیا در اکتبر ۲۰۲۶ چه میزان کاهش یافته یا آیا محموله‌های مشخصی بر اثر اختلالات خاص در حمل‌ونقل دریایی با تأخیر مواجه شده‌اند یا خیر. توضیحات وزیر راه و حمل‌ونقل، ارتباط احتمالی میان تحولات ژئوپلیتیکی، دسترسی به قیر وارداتی و قیمت‌های داخلی را مطرح می‌کند؛ اما سهم دقیق هزینه‌های حمل، قیمت‌گذاری تأمین‌کنندگان، تأخیر در ورود محموله‌ها و سایر عوامل مرتبط با خرید و تأمین قیر هنوز به‌صورت عددی مشخص نشده است.
دولت کنیا برای مقابله با افزایش هزینه‌ها، تجمیع سفارش‌های خرید قیر و واردات حجم بیشتری از این محصول با استفاده از کشتی‌های بزرگ‌تر را بررسی می‌کند. تجمیع سفارش‌ها می‌تواند به‌طور بالقوه هزینه حمل‌ونقل به‌ازای هر تن را کاهش دهد و کارایی خرید را بهبود ببخشد؛ به‌ویژه در شرایطی که سفارش‌های پراکنده، استفاده از محموله‌های کوچک‌تر را ضروری می‌کنند. بااین‌حال، مزایای تجاری این روش به حجم محموله‌ها، دسترسی به کشتی‌های مناسب، امکانات تخلیه در بنادر، ظرفیت ذخیره‌سازی و برنامه‌های تحویل بستگی خواهد داشت.
برای پیمانکاران راه‌سازی، افزایش هزینه تأمین قیر می‌تواند اجرای پروژه‌هایی را که براساس قیمت‌های قراردادی قبلی آغاز شده‌اند، دشوار کند. اگر هزینه خرید چسباننده قیری پس از انعقاد قراردادها به میزان قابل توجهی افزایش یابد، پیمانکاران ممکن است به سرمایه در گردش بیشتری نیاز پیدا کنند یا برای مذاکره مجدد درباره شرایط خرید مصالح و اجرای پروژه تحت فشار قرار گیرند. وزارت راه و حمل‌ونقل کنیا اعلام کرده که افزایش قیمت قیر ممکن است بازنگری در نرخ‌های مناقصات راه‌سازی را ضروری کند، هرچند هنوز هیچ سازوکار جامع و مشخصی برای تعدیل این هزینه‌ها تأیید نشده است.
این وضعیت یکی از چالش‌های گسترده‌تر بازارهای راه‌سازی وابسته به واردات را نشان می‌دهد. حتی در شرایطی که سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و تقاضای ناشی از پروژه‌ها همچنان در سطح بالایی قرار دارد، اختلال در دسترسی به مصالح می‌تواند مصرف واقعی قیر را کاهش دهد. زمانی که پیمانکاران نتوانند مقدار کافی قیر را با قیمت‌های قابل قبول از نظر تجاری تأمین کنند، ممکن است قادر به اجرای عملیات آسفالت‌ریزی مطابق برنامه زمان‌بندی‌شده نباشند.
در عین حال، تأخیر در تکمیل بخش ریرونی–نایواشا را نمی‌توان صرفاً به کمبود قیر نسبت داد. فعالیت‌هایی مانند عملیات خاکی، زهکشی، آماده‌سازی بستر روسازی و احداث تقاطع‌های غیرهمسطح نیز باید پیش از بازگشایی بخش‌های مختلف مسیر تکمیل شوند. بنابراین شواهد موجود نشان می‌دهد که مشکلات تأمین قیر یکی از عوامل گزارش‌شده مؤثر بر تأخیر هستند، نه تنها علت تأییدشده برای تعویق افتتاح بزرگراه.
در چشم‌انداز پیش رو، وضعیت بازار قیر کنیا به دسترسی و هزینه محموله‌های جایگزین، شیوه‌های خرید و تأمین دولت و توانایی پیمانکاران برای تهیه مصالح مورد نیاز پروژه‌های راه‌سازی در حال اجرا بستگی خواهد داشت. افتتاح برنامه‌ریزی‌شده بخش ریرونی–نایواشا در دسامبر می‌تواند شاخص مهمی از پیشرفت عملیات ساختمانی باشد، هرچند نباید آن را با تکمیل تمام کریدور ریرونی–مائو سامیت یکسان دانست.
تحولات اخیر بار دیگر اهمیت روزافزون لجستیک مطمئن واردات و برنامه‌ریزی خرید و تأمین را برای صنعت راه‌سازی کنیا نشان می‌دهد. اینکه جهش قیمت گزارش‌شده موقتی خواهد بود یا در ماه‌های آینده ادامه پیدا خواهد کرد، به شرایط عرضه بین‌المللی، هزینه‌های حمل‌ونقل و دسترسی به قیر با قیمت رقابتی برای پروژه‌های داخلی بستگی خواهد داشت.
