به گزارش نشریه دنیای نفت و قیر، محموله‌ای شامل حدود ۵۰ کانتینر قیر، روز ۶ آبان ۱۴۰۵ برابر با ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶، از قم به مقصد چین از طریق راه‌آهن اعزام شد. این قطار قرار است پس از عبور از مرز ریلی اینچه‌برون و طی مسیر آسیای مرکزی، به شهر شی‌آن در چین برسد. ارسال این محموله در چهارچوب توسعه صادرات ریلی ایران انجام شده و می‌تواند گزینه دیگری برای دسترسی صادرکنندگان قیر به بازار چین فراهم کند.
بارگیری مستقیم محموله در قم با هدف کاهش هزینه‌های حمل داخلی و تسهیل دسترسی تولیدکنندگان و صادرکنندگان به شبکه ریلی بین‌المللی انجام شده است. براساس برنامه اعلام‌شده، کانتینرها از قم به مرز اینچه‌برون منتقل می‌شوند و سپس مسیر خود را از طریق شبکه راه‌آهن آسیای مرکزی به سمت چین ادامه می‌دهند. مقصد محموله، شهر شی‌آن است که یکی از مراکز مهم حمل‌ونقل و توزیع کالا در داخل چین به شمار می‌رود.
یکی از مزیت‌های اعلام‌شده برای بارگیری مستقیم از قم، کاهش هزینه‌های جابه‌جایی کالا در داخل ایران است. پیش از این، بخشی از محموله‌های صادراتی استان برای بارگیری در قطارهای بین‌المللی به مراکزی مانند تهران و سمنان منتقل می‌شدند. به گفته مسئولان محلی، استفاده از ظرفیت بارگیری قم می‌تواند به‌ازای هر کانتینر حدود ۱۰۰ دلار از این هزینه‌ها بکاهد. بر این اساس، صرفه‌جویی پیش‌بینی‌شده برای محموله ۵۰ کانتینری جدید، حدود ۵ هزار دلار برآورد شده است.
بااین‌حال، این رقم تنها به کاهش احتمالی هزینه‌های حمل و بارگیری داخلی مربوط می‌شود و نشان‌دهنده صرفه‌جویی در کل مسیر صادرات تا چین نیست. کرایه بین‌المللی راه‌آهن، هزینه عبور از مرزها، خدمات پایانه‌های ترانزیتی، تشریفات گمرکی و حمل کالا در داخل چین نیز بر هزینه نهایی تحویل تأثیر دارند. تاکنون جزئیات کاملی از مجموع این هزینه‌ها منتشر نشده و برای ارزیابی اقتصادی مسیر، محاسبه هزینه واقعی حمل هر تن قیر تا مقصد ضروری است.
توسعه حمل ریلی قیر به چین در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که هزینه حمل‌ونقل، محدودیت مسیرهای تجاری و زمان تحویل، نقش مهمی در رقابت‌پذیری محصولات صادراتی ایران دارند. حمل ریلی از طریق آسیای مرکزی می‌تواند برای دسترسی به برخی مناطق داخلی چین گزینه مناسبی برای بررسی باشد؛ به‌ویژه مقاصدی که فاصله زیادی با بنادر ساحلی دارند و واردات دریایی به آن‌ها نیازمند جابه‌جایی زمینی مجدد است. در مقابل، برای خریداران مستقر در مناطق ساحلی چین، حمل دریایی ممکن است از نظر هزینه و امکانات تخلیه شرایط متفاوتی داشته باشد.
با وجود این ظرفیت، حمل ریلی قیر از ایران به چین با الزامات فنی و عملیاتی مشخصی همراه است. این مسیر از شبکه راه‌آهن چند کشور عبور می‌کند و تفاوت عرض خطوط ریلی ایران و چین با کشورهای آسیای مرکزی ممکن است جابه‌جایی کانتینرها میان قطارها را در برخی پایانه‌های مرزی ضروری کند. چنین عملیاتی لزوماً به معنای بازکردن کانتینر یا تخلیه خود قیر نیست، اما می‌تواند بر هزینه حمل، مدت توقف و زمان تحویل محموله تأثیر بگذارد.
نوع بسته‌بندی و مشخصات فنی قیر نیز از عوامل مهم در اجرای حمل ریلی هستند. ظرفیت مجاز کانتینر، وزن خالص محموله، گرید قیر، شرایط بسته‌بندی و پذیرش کالا از سوی شرکت‌های راه‌آهن کشورهای مسیر باید پیش از بارگیری مشخص شود. گزارش‌های منتشرشده درباره محموله جدید هنوز جزئیات کافی از وزن خالص قیر، گرید محصول و نوع بسته‌بندی آن ارائه نمی‌دهند. بنابراین نمی‌توان تنها براساس تعداد کانتینرها، وزن دقیق محموله یا هزینه حمل هر تن قیر را محاسبه کرد.
بارگیری مستقیم از قم همچنین می‌تواند به تقویت جایگاه این استان به‌عنوان یکی از مراکز صادرات ریلی کشور کمک کند. کاهش نیاز به انتقال محموله‌ها به سایر پایانه‌های داخلی، در صورت فراهم‌بودن تجهیزات و ظرفیت حمل مناسب، می‌تواند بخشی از هزینه‌های صادرکنندگان را کاهش دهد. بااین‌حال، استفاده مستمر از این مسیر به برنامه منظم حرکت قطارها، خدمات ترانزیتی قابل اتکا و نرخ‌های رقابتی حمل بین‌المللی نیاز دارد.
از منظر تجارت قیر، اعزام محموله جدید نشان‌دهنده استفاده عملی از ظرفیت ریلی برای دسترسی به بازار چین است، اما هنوز نمی‌توان نتیجه گرفت که این روش از حمل جاده‌ای یا دریایی ارزان‌تر یا سریع‌تر خواهد بود. برای چنین مقایسه‌ای باید هزینه کامل تحویل کالا، مدت واقعی حمل، شرایط عبور از مرزها و مقصد نهایی خریدار مشخص باشد.
اکنون مهم‌ترین موضوع برای فعالان بازار قیر، تأیید رسیدن محموله به شی‌آن، مشخص‌شدن زمان واقعی سفر و هزینه نهایی حمل است. همچنین تداوم اعزام قطارهای حامل قیر و امکان ارائه نرخ‌های مشخص و قابل اجرا، نقش تعیین‌کننده‌ای در ارزیابی ظرفیت تجاری این مسیر خواهد داشت.
در مجموع، ارسال ۵۰ کانتینر قیر از قم به چین، گامی در جهت گسترش استفاده از شبکه ریلی برای صادرات این محصول محسوب می‌شود. اهمیت اقتصادی این مسیر زمانی روشن‌تر خواهد شد که صادرکنندگان بتوانند براساس هزینه واقعی، زمان تحویل و ظرفیت حمل، آن را با سایر گزینه‌های صادرات قیر به چین مقایسه کنند.
