به گزارش نشریه دنیای نفت و قیر، ژاپن پس از ۲۵ سال، مقررات و استانداردهای فنی طراحی روسازی جاده‌های خود را بازنگری کرده است تا استفاده از فناوری‌های جدید آسفالت‌ریزی آسان‌تر شود، دوام روسازی‌ها افزایش یابد و هزینه‌های نگهداری و آثار زیست‌محیطی پروژه‌های راه‌سازی کاهش پیدا کند. وزارت زمین، زیرساخت، حمل‌ونقل و گردشگری ژاپن (MLIT) این اصلاحات را در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد. مقررات جدید از اول آوریل ۲۰۲۷ اجرایی می‌شوند و مبنای طراحی پروژه‌های روسازی قرار می‌گیرند که از آن تاریخ آغاز خواهند شد.
این تغییرات دو سند اصلی را شامل می‌شود که نخستین‌بار در سال ۲۰۰۱ تدوین شده بودند: مقررات ساختاری روسازی سواره‌رو و شانه جاده و استاندارد فنی ساختار روسازی. این ضوابط عمدتاً برای بزرگراه‌ها و جاده‌های ملی ژاپن کاربرد دارند. اگرچه در استانداردهای قبلی نیز عملکرد روسازی یکی از معیارهای طراحی بود، نسخه جدید توجه بیشتری به حفظ عملکرد جاده در طول دوره بهره‌برداری دارد و ارزیابی فنی را به وضعیت روسازی در زمان تحویل پروژه محدود نمی‌کند.
یکی از مهم‌ترین تغییرات، تعیین دوره‌ای است که انتظار می‌رود روسازی بتواند عملکرد مورد نیاز خود را پیش از رسیدن به مرحله تعمیر یا بازسازی حفظ کند. در این چهارچوب، ویژگی‌هایی مانند توانایی توزیع بار چرخ خودرو، مقاومت در برابر آسیب‌های ناشی از نفوذ آب، پایداری حرکت وسایل نقلیه و زهکشی سطح جاده ارزیابی می‌شوند. استاندارد جدید برای حفظ عملکرد توزیع بار، دوره مرجع حداقل ۱۰ سال و برای سایر ویژگی‌های عملکردی، دوره مرجع حداقل دو سال را در نظر گرفته است. این ارقام معیارهای طراحی هستند و به معنای تعیین عمر قطعی یا یکسان برای تمام روسازی‌ها نیستند.
تغییر مهم دیگر به شیوه ارزیابی فناوری‌های نوآورانه مربوط می‌شود. براساس استاندارد جدید، عملکرد مورد انتظار یک روسازی را می‌توان با استفاده از داده‌های آزمایشگاهی مصالح، محاسبات عددی، آزمایش‌های مقیاس واقعی یا اطلاعات عملکرد جاده‌های در حال بهره‌برداری پیش‌بینی کرد. در شرایط مشخص، مقایسه نتایج آزمایش با ساختارهای روسازی شناخته‌شده نیز امکان‌پذیر است. این رویکرد می‌تواند مسیر ارزیابی مخلوط‌های آسفالتی جدید و مصالح نوآورانه را هموارتر کند، زیرا اثبات قابلیت استفاده از یک فناوری لزوماً به سال‌ها تجربه بهره‌برداری میدانی محدود نخواهد بود.
در مقررات بازنگری‌شده، هزینه چرخه عمر روسازی نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است. طراحان باید گزینه‌های اجرایی مختلف را با درنظرگرفتن دوام مورد انتظار، نیاز به تعمیرات آینده و هزینه‌های نگهداری مقایسه کنند. همچنین آثار زیست‌محیطی، از جمله میزان انتشار دی‌اکسیدکربن، باید در انتخاب ساختار مناسب روسازی مورد توجه قرار گیرد. هدف این است که تصمیم‌گیری صرفاً براساس پایین‌ترین هزینه ساخت اولیه انجام نشود و هزینه‌ها و عملکرد جاده در سال‌های بهره‌برداری نیز در نظر گرفته شوند.
بخش دیگری از استاندارد جدید به استفاده از مصالح بازیافتی و فناوری‌های کم‌کربن اختصاص دارد. در این ضوابط، بازیافت مناسب پسماندهای ساختمانی، از جمله آسفالت برداشت‌شده از جاده‌های قدیمی، مورد تأکید قرار گرفته و بررسی استفاده از مصالح کم‌کربن در طراحی پروژه‌ها تشویق شده است. همچنین استفاده از ماشین‌آلات و روش‌های اجرایی با انتشار کمتر دی‌اکسیدکربن مورد توجه قرار دارد. این تغییرات می‌تواند فرصت بیشتری برای استفاده از آسفالت گرم با دمای تولید پایین‌تر، مخلوط‌های آسفالتی بازیافتی و فناوری‌های جدید روسازی فراهم کند؛ البته مشروط بر اینکه عملکرد فنی مورد نیاز تأمین شود.
هم‌زمان با اعلام این اصلاحات، پژوهشکده دولتی راه و عمران ژاپن (PWRI) نیز نتایج یک تحقیق مشترک درباره توسعه مصالح جایگزین آسفالت متداول را منتشر کرده است. این گزارش که در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ انتشار یافت، به بررسی امکان استفاده از مواد اولیه غیرنفتی، از جمله ترکیبات با منشأ گیاهی، در تولید مصالح روسازی می‌پردازد. بخشی از انگیزه این پژوهش، نگرانی درباره کاهش احتمالی تولید آسفالت نفتی در آینده، تغییر الگوی فعالیت پالایشگاه‌ها و ضرورت تنوع‌بخشی به منابع تأمین مواد اولیه است.
در این پژوهش، برای ارزیابی دوام مصالح جایگزین و محاسبه میزان انتشار دی‌اکسیدکربن آن‌ها در کل چرخه عمر، از مرحله تأمین مواد اولیه تا دفع نهایی، یک چارچوب اولیه مشترک تدوین شده است. هدف، فراهم‌کردن مبنایی قابل مقایسه برای بررسی عملکرد مصالح جدید در برابر فناوری‌های متداول روسازی است. بااین‌حال، این چارچوب یک دستاورد پژوهشی مستقل محسوب می‌شود و انتشار آن به معنای تأیید فوری همه قیرهای جایگزین یا مجازشدن استفاده گسترده از آن‌ها در پروژه‌های ملی نیست.
برای صنعت قیر و آسفالت ژاپن، اهمیت این اصلاحات در تغییر شیوه ارزیابی و انتخاب مصالح است. مقررات جدید استفاده از قیر نفتی متداول را ممنوع نکرده‌اند و الزام عمومی برای جایگزینی آن با مواد غیرنفتی وجود ندارد. در عوض، امکان بررسی گزینه‌های مختلف براساس دوام، هزینه‌های بلندمدت و عملکرد زیست‌محیطی آن‌ها بیشتر شده است. در چنین شرایطی، فناوری‌هایی که بتوانند عملکرد فنی مناسب و مزایای اقتصادی یا زیست‌محیطی خود را با داده‌های معتبر نشان دهند، ممکن است فرصت بیشتری برای ورود به پروژه‌های راه‌سازی پیدا کنند.
این تغییر رویکرد می‌تواند بر فعالیت تولیدکنندگان قیر اصلاح‌شده، کارخانه‌های آسفالت، تأمین‌کنندگان افزودنی‌ها و شرکت‌های فعال در بازیافت آسفالت نیز اثر بگذارد. با افزایش توجه به عملکرد بلندمدت روسازی، ارائه نتایج آزمایشگاهی، پیش‌بینی دوام و مستندات مربوط به کاهش انتشار آلاینده‌ها اهمیت بیشتری خواهد یافت. در مقابل، استفاده از مصالح جدید بدون اثبات قابلیت فنی و اقتصادی آن‌ها صرفاً به دلیل ویژگی‌های زیست‌محیطی مورد انتظار، با الزامات استاندارد سازگار نخواهد بود.
با وجود اهمیت این تصمیم، هنوز نمی‌توان تأثیر آن بر میزان مصرف قیر نفتی ژاپن یا سهم مصالح جایگزین را به‌صورت عددی پیش‌بینی کرد. این موضوع به نحوه اجرای مقررات از آوریل ۲۰۲۷، شرایط مناقصات و مشخصات فنی پروژه‌ها، نتایج آزمایش‌ها و دسترسی تجاری به فناوری‌های جدید بستگی خواهد داشت.
بازنگری استانداردهای روسازی ژاپن نشان‌دهنده حرکت این کشور به سمت ارزیابی هم‌زمان دوام، هزینه و آثار زیست‌محیطی در طراحی جاده‌هاست. اهمیت این تحول برای صنعت جهانی قیر و آسفالت در آن است که مسیر ورود فناوری‌های نو را از طریق معیارهای فنی مشخص و قابل ارزیابی هموارتر می‌کند، بدون آنکه الزامات عملکردی و ایمنی زیرساخت‌های جاده‌ای کنار گذاشته شوند.
