به گزارش نشریه دنیای نفت و قیر، معافیت جدید تحریمی آمریکا مجوز فعالیت شرکت NIS صربستان را تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ تمدید کرده است و با ادامه مجاز واردات نفت خام و فعالیتهای پالایشی، ریسک فوری تأمین خوراک پالایشگاه تولیدکننده قیر Pančevo را کاهش میدهد.
وزارت خزانهداری آمریکا در ۲۸ اوت ۲۰۲۶ مجوز ویژه جدیدی برای NIS صادر کرد. این مجوز ادامه فعالیتهای تجاری NIS و شرکتهای عملیاتی وابسته به آن، از جمله پالایش نفت، واردات نفت خام، انجام معاملات ضروری برای امنیت عرضه، تعمیر و نگهداری فنی و تسویههای مالی را تا ۳۰ سپتامبر مجاز میکند. اعتبار مجوز قبلی قرار بود در ۲۸ اوت به پایان برسد.
این تمدید برای بازار انرژی صربستان اهمیت زیادی دارد، زیرا Pančevo تنها پالایشگاه نفت این کشور محسوب میشود و حدود ۸۰ درصد نیاز سوختی صربستان را تأمین میکند. اهمیت پالایشگاه در شرایط فعلی بیشتر شده است، زیرا پایینبودن سطح آب رود دانوب واردات جایگزین فرآوردههای نفتی را دشوار کرده و ظرفیت حمل بارجها در مسیرهای آبی منطقه را کاهش داده است.
با این حال، ارتباط این موضوع با بازار قیر بسیار مستقیمتر از یک خبر عمومی درباره امنیت پالایشگاه است. NIS رسماً قیر را در میان محصولات تولیدشده در پالایشگاه Pančevo قرار داده و اعلام کرده است که ارسال قیر از این پالایشگاه بهصورت ۲۴ ساعت شبانهروز و هفت روز هفته انجام میشود. این پالایشگاه حداکثر ظرفیت طراحی فرآورش سالانه ۴.۸ میلیون تن دارد و در کنار سوخت، محصولات پتروشیمی و نفت کوره، قیر نیز تولید میکند.
بنابراین مجوز جدید فقط از دسترسی بازار صربستان به بنزین و گازوئیل حمایت نمیکند. ادامه مجاز واردات نفت خام و فعالیت پالایشی تا ۳۰ سپتامبر، شرایط عملیاتی مورد نیاز برای تداوم تولید داخلی قیر در Pančevo را نیز حفظ میکند.
با این حال، این موضوع باید با دقت تفسیر شود. مجوز جدید میزان مشخصی از فرآورش نفت خام، نرخ بهرهبرداری پالایشگاه یا حجم معینی از تولید قیر تا پایان سپتامبر را تضمین نمیکند. این مجوز انجام معاملاتی را مجاز میکند که NIS برای ادامه فعالیت به آنها نیاز دارد. میزان واقعی تولید پالایشگاه همچنان به دسترسی به نفت خام، برنامه تحویل محمولهها، اقتصاد پالایش و تصمیمهای عملیاتی بستگی خواهد داشت.
بنابراین تفسیر دقیق برای بازار قیر این است که یک ریسک فوری مرتبط با تأمین خوراک به تعویق افتاده است، نه اینکه این ریسک برای همیشه از بین رفته باشد.
شواهد مستقیمی نیز وجود دارد که نشان میدهد محدودیتهای تحریمی و دسترسی به نفت خام میتوانند کسبوکار قیر NIS را تحت تأثیر قرار دهند. این شرکت در نتایج سهماهه نخست ۲۰۲۶ از کاهش ۴۲ درصدی مجموع فروش قیر و کک نفتی خبر داد. NIS بخشی از این کاهش را به بهینهسازی مصرف نفت خام و در نتیجه کاهش دسترسی به محصول در پالایشگاه Pančevo نسبت داد و اثر تحریمها بر فروش را نیز از عوامل کاهش اعلام کرد.
این رقم اهمیت ویژهای دارد، زیرا نشان میدهد ارتباط میان تحریم، تأمین نفت خام و بازار قیر فقط یک فرض تحلیلی نیست. هنگامی که دسترسی به نفت خام محدود میشود، پالایشگاه ممکن است نحوه مصرف خوراک و تولید محصولات مختلف را تغییر دهد و در نتیجه میزان محصولات سنگین قابل عرضه، از جمله قیر، کاهش پیدا کند. مجوز جدید یکی از موانع فوری مقرراتی بر سر ادامه ورود این خوراک را برطرف کرده است.
سابقه فعالیت پالایشگاه در دوره تحریم نیز نشان میدهد قطع طولانیتر دسترسی به خوراک چه پیامدی میتواند داشته باشد. NIS در ۲۵ نوامبر ۲۰۲۵ به دلیل کمبود نفت خام ناشی از محدودیتهای تحریمی، آمادهسازی برای توقف فعالیت Pančevo را آغاز کرد و توقف واحدهای تولیدی از ۲ دسامبر ۲۰۲۵ شروع شد. این شرکت پس از صدور یک مجوز ویژه دیگر، واردات نفت خام از طریق خط لوله آدریاتیک JANAF را قرارداد کرد و فعالیتهای راهاندازی مجدد پالایشگاه در ژانویه ۲۰۲۶ آغاز شد.
به همین دلیل تمدید ۲۸ اوت اهمیت دارد، زیرا احتمال تکرار چنین وقفه فوریای در پایان اوت را کاهش میدهد. این موضوع به معنای آن نیست که پالایشگاه Pančevo چند ساعت با توقف فاصله داشته یا تولید قیر قرار بوده در ۲۹ اوت متوقف شود. آنچه وجود داشت، پایان اعتبار مجوز قبلی و در نتیجه یک ریسک مقرراتی مشخص برای واردات نفت خام و ادامه پالایش بود که اکنون تا ۳۰ سپتامبر به تعویق افتاده است.
تداوم فعالیت Pančevo برای صنعت راه صربستان اهمیت ویژهای دارد، زیرا NIS در بازار داخلی قیر این کشور سابقه موقعیت پیشرو دارد. قیر تولیدی این پالایشگاه در پروژههای مهم زیرساختی صربستان استفاده شده و به بازارهای منطقهای و اروپایی نیز عرضه شده است. سوابق شرکت صادرات قیر به کشورهایی از جمله رومانی، بلغارستان، مقدونیه شمالی، مولداوی، اسلوونی و اتریش را نشان میدهند.
در نتیجه اهمیت این پالایشگاه فقط به بازار خردهفروشی سوخت صربستان محدود نمیشود. توقف طولانیمدت آن میتواند یکی از نقاط تولید و عرضه قیر در منطقه بالکان و بخشهایی از اروپای مرکزی و شرقی را تحت تأثیر قرار دهد.
البته توقف احتمالی Pančevo را نباید بهطور خودکار معادل کمبود قیر در کل بالکان در نظر گرفت. خریداران منطقه به پالایشگاههای دیگر، واردات و مسیرهای تأمین برونمرزی دسترسی دارند. شدت اثر به فصل، میزان موجودی، تقاضای پروژههای راهسازی، دسترسی به تولید پالایشگاههای جایگزین و هزینه انتقال قیر از منابع دیگر بستگی خواهد داشت.
مزیت Pančevo در تولید داخلی و زیرساخت لجستیکی تثبیتشده آن قرار دارد. اگر این عرضه در دسترس نباشد، ممکن است قیر جایگزین از فاصله بیشتری حمل شود و هزینه حمل افزایش یابد. در چنین شرایطی حتی اگر محصول فیزیکی کافی در سایر بازارها موجود باشد، اختلاف قیمت تحویلی میان مناطق میتواند تغییر کند.
شرایط اوت ۲۰۲۶ همچنین نشان میدهد تأمین خوراک پالایشگاه چگونه برای قیر با بازار عمومی سوخت تفاوت دارد. پالایشگاهها میتوانند نرخ فرآورش نفت خام و بازده محصولات مختلف را تغییر دهند و برشهای سنگین نیز با توجه به ساختار پالایشگاه و اقتصاد محصولات مختلف تخصیص پیدا میکنند. بنابراین مجازبودن واردات نفت خام بهصورت مکانیکی به معنای تولید حجم ثابتی از قیر نیست.
با این حال، بدون فرآورش کافی نفت خام نیز جریان پایدار پالایشگاهی برای تولید داخلی قیر وجود نخواهد داشت. در Pančevo، دسترسی به نفت خام نخستین حلقه زنجیرهای است که سیاست تحریمی را به فعالیت پالایشگاه و در نهایت دسترسی به قیر جادهای متصل میکند.
زمان صدور این مجوز از جهت دیگری نیز اهمیت دارد، زیرا صربستان با فشار گستردهتری در زنجیره تأمین روبهرو است. پایینبودن سطح آب دانوب واردات فرآوردههای نفتی را دشوار کرده و بارجها در بخشهایی از شبکه رودخانهای منطقه با ظرفیت بارگیری بسیار پایینتر فعالیت کردهاند. مقامات صربستان در چنین شرایطی بر اهمیت حفظ تولید پالایشگاه داخلی تأکید کردهاند.
البته این محدودیتها را نباید مستقیماً به لجستیک قیر تعمیم داد، زیرا قیر میتواند از روشها و شبکههای متفاوت جادهای، ریلی و تخصصی استفاده کند. با این حال، دشوارشدن واردات عمومی انرژی باعث میشود از دست رفتن همزمان ظرفیت پالایش داخلی ریسک بزرگتری برای بازار ایجاد کند.
برای بازار قیر، تاریخ ۳۰ سپتامبر اکنون به نقطه بعدی مهم برای بررسی وضعیت تبدیل شده است. NIS فرصت عملیاتی بیشتری به دست آورده، اما مسئله اصلی تحریمها از بین نرفته است. مجوز ماهیت موقت دارد و وضعیت بلندمدت شرکت همچنان به حل موضوع تحریمها و ساختار مالکیت آن وابسته است.
بنابراین تفسیر دقیق بازار این نیست که تحریمهای NIS لغو شدهاند یا عرضه قیر صربستان تضمین شده است. مجوز ۲۸ اوت مانع ایجاد یک وقفه فوری مقرراتی در واردات نفت خام و عملیات پالایشی شده و اجازه داده است یکی از مراکز مهم تولید قیر داخلی و منطقهای تحت مجوز فعلی به فعالیت خود ادامه دهد.
برای تولیدکنندگان آسفالت، پیمانکاران راهسازی و تریدرهای قیر در صربستان و بازارهای اطراف، این تصمیم تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ ثبات بیشتری در سمت عرضه ایجاد میکند. ریسک بعدی به این بستگی خواهد داشت که NIS پیش از پایان اعتبار مجوز فعلی بتواند مجوز دیگری دریافت کند یا راهحل بلندمدتتری برای ادامه فعالیت خود به دست آورد.
Pančevo نشان میدهد چگونه تحریم یک شرکت نفتی میتواند به یک موضوع مستقیم برای بازار قیر تبدیل شود. زنجیره اثر روشن است: تحریم میتواند معاملات و واردات نفت خام را محدود کند؛ کاهش خوراک میتواند فرآورش پالایشگاه را پایین بیاورد؛ کاهش فرآورش میتواند دسترسی به محصولات سنگین را محدود کند؛ و کاهش عرضه داخلی قیر میتواند نیاز به منابع جایگزین و هزینه تحویلی را افزایش دهد.
در ۲۸ اوت این زنجیره پیش از آنکه به یک توقف جدید پالایشگاه منتهی شود، متوقف شد. اهمیت این معافیت برای بازار قیر بالکان دقیقاً در همین نکته قرار دارد: این تصمیم یک ریسک واقعی عرضه را به تعویق انداخته است، نه اینکه عرضه جدیدی به بازار اضافه کرده باشد.
