به گزارش دنیای نفت و قیر، وضعیت فعلی تنگه هرمز در میانه ژوئن ۲۰۲۶ نشاندهنده یک دوره انتقالی در شرایط امنیتی دریایی است که همزمان با تعدیل سریع در سازوکارهای قیمتگذاری جهانی نفت خام رخ داده است. تحولات اخیر بر محور ازسرگیری محدود حرکت نفتکشها پس از یک آتشبس اولیه میان ایالات متحده و ایران شکل گرفته، در حالی که شرایط عملیاتی این گذرگاه دریایی هنوز به ثبات کامل نرسیده است. این وضعیت دوگانه که شامل کاهش ظرفیت حملونقل در کنار افت قیمت جهانی نفت است، محیطی پیچیده برای بازار انرژی و صنایع وابسته ایجاد کرده است. این وضعیت همچنین موجب شده ارزیابیهای مالی و لجستیکی در بازار انرژی با عدم قطعیت بیشتری همراه شود و تصمیمگیری در حوزه حملونقل نفت با حساسیت بالاتری انجام گیرد.
تنگه هرمز یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان به شمار میرود. روزانه بخش قابل توجهی از تجارت جهانی نفت خام و میعانات گازی از این مسیر عبور میکند و هرگونه اختلال در آن میتواند پیامدهای گستردهای برای بازارهای جهانی داشته باشد. بر اساس برآوردهای بینالمللی، حدود یکپنجم نفت مصرفی جهان از طریق این گذرگاه منتقل میشود. به همین دلیل، حتی تغییرات محدود در سطح امنیت یا سرعت عبور کشتیها میتواند بر قیمتگذاری جهانی انرژی اثر بگذارد. در شرایط کنونی نیز حساسیت بازارها نسبت به هرگونه تحول در این منطقه افزایش یافته و معاملهگران انرژی با دقت بیشتری اخبار مربوط به عبور نفتکشها و وضعیت امنیتی منطقه را دنبال میکنند.
عبور محدود کشتیهای نفتی از تنگه هرمز آغاز شده اما هنوز جریان حملونقل به حالت عادی بازنگشته است. دادههای حملونقل نشان میدهد تنها بخشی از نفتکشها امکان عبور از این مسیر را دارند و این عبور تحت کنترلهای امنیتی سختگیرانه، مسیرهای متغیر و رویههای متفاوت انجام میشود. در نتیجه صادرات نفت از کشورهای منطقه خلیج فارس همچنان کمتر از سطح معمول است و جریان آن یکنواخت نیست. این شرایط از ایجاد شوک کامل عرضه جلوگیری کرده اما ثبات کامل در زنجیره تأمین را نیز فراهم نکرده است. همچنین شرکتهای حملونقل دریایی با احتیاط بیشتری مسیرهای عبور را برنامهریزی میکنند و هزینههای عملیاتی افزایش یافته است.
یکی از عوامل مهم در این وضعیت، افزایش قابل توجه هزینههای بیمه دریایی است. در زمان افزایش ریسکهای ژئوپلیتیکی، شرکتهای بیمه هزینههای پوشش ریسک برای کشتیها و محمولههای نفتی را بالا میبرند. این افزایش هزینهها میتواند بهطور مستقیم بر قیمت نهایی حملونقل و حتی بر تصمیم شرکتهای کشتیرانی برای عبور از مسیرهای خاص تأثیر بگذارد. در برخی موارد، مالکان کشتی ترجیح میدهند تا روشنتر شدن شرایط امنیتی، حرکت ناوگان خود را محدود کنند. چنین تصمیمهایی باعث کاهش تعداد کشتیهای فعال در مسیر میشود و بهطور غیرمستقیم ظرفیت واقعی حملونقل را کاهش میدهد.
در بازارهای مالی، واکنش سریع به انتظار افزایش عرضه مشاهده شد و قیمت نفت خام برای نخستین بار پس از دوره تنشهای اخیر به زیر ۸۰ دلار در هر بشکه رسید. این کاهش قیمت بیشتر ناشی از پیشبینی بازگشت تدریجی جریان صادرات از منطقه خلیج فارس است تا افزایش فوری عرضه واقعی. بنابراین بازار در حال تنظیم قیمتها بر اساس انتظارات آینده است، در حالی که شرایط فیزیکی حملونقل هنوز به وضعیت پایدار نرسیده است. این شکاف میان واقعیت فیزیکی و انتظارات مالی باعث افزایش حساسیت معاملات کوتاهمدت در بازار انرژی شده است.
کاهش قیمت نفت تأثیر مستقیم بر محصولات پاییندستی پالایش نفت مانند قیر نیز گذاشته است. این تغییرات باعث کاهش فشار قیمتی بر مواد مورد استفاده در پروژههای عمرانی و زیرساختی شده، هرچند میزان این اثر در مناطق مختلف یکسان نیست. تفاوت در ظرفیت پالایش، ذخیرهسازی و شبکه توزیع باعث شده روند تعدیل قیمتها در بازارهای مختلف با سرعت متفاوتی انجام شود. در برخی مناطق، کاهش قیمت سریعتر منتقل شده و در برخی دیگر به دلیل محدودیتهای لجستیکی با تأخیر همراه بوده است.
از سوی دیگر، رفتار پالایشگاهها نیز نقش مهمی در تعدیل بازار دارد. پالایشگاهها در دورههای بیثباتی معمولاً با احتیاط بیشتری ظرفیت تولید خود را تنظیم میکنند. اگر انتظار کاهش بیشتر قیمت وجود داشته باشد، برخی پالایشگاهها خرید نفت خام را به تعویق میاندازند تا در قیمتهای پایینتر اقدام به تأمین خوراک کنند. چنین رفتاری میتواند بهطور موقت تقاضای بازار را کاهش دهد و نوسانات قیمت را تشدید کند. در مقابل، اگر نشانههایی از افزایش دوباره تنشها ظاهر شود، پالایشگاهها ممکن است برای جلوگیری از کمبود خوراک، خریدهای خود را افزایش دهند.
با وجود کاهش قیمتها، شرایط تردد در تنگه هرمز همچنان شکننده باقی مانده است. حجم عبور کشتیها پایینتر از میانگین تاریخی است و هزینه بیمه حملونقل همچنان در سطح بالا قرار دارد. همین موضوع باعث ایجاد یک وضعیت دوگانه در بازار شده است؛ در حالی که قیمتها بر اساس انتظار بهبود شرایط کاهش یافته، محدودیتهای عملیاتی همچنان ادامه دارد. این وضعیت باعث شده شرکتهای بیمه و حملونقل دریایی سیاستهای محافظهکارانهتری در قبال مسیرهای عبوری اتخاذ کنند.
در مقایسه با دورههای قبلی تنش در این منطقه، وضعیت فعلی متفاوت است زیرا همزمان نشانههایی از کاهش تنش سیاسی و عدم بازگشت کامل عملیات حملونقل دیده میشود. در گذشته معمولاً بازارها یا با افزایش شدید تنش یا با پایان کامل آن مواجه میشدند، اما اکنون شرایط میانی شکل گرفته که باعث ناهماهنگی میان قیمتگذاری مالی و واقعیت فیزیکی حملونقل شده است. این عدم هماهنگی موجب شده تحلیلگران بازار انرژی در پیشبینی روند کوتاهمدت با دشواری بیشتری مواجه شوند.
در سطح راهبردی، بسیاری از کشورها تلاش میکنند وابستگی خود به مسیرهای محدود دریایی را کاهش دهند. توسعه خطوط لوله جایگزین، افزایش ظرفیت ذخیرهسازی راهبردی نفت و تنوعبخشی به منابع انرژی از جمله اقداماتی است که در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، جایگزینی کامل نقش تنگه هرمز در کوتاهمدت امکانپذیر نیست و این گذرگاه همچنان یکی از مهمترین نقاط حساس در شبکه انرژی جهان باقی خواهد ماند.
در نتیجه، شرایط کنونی نه به معنای ثبات کامل است و نه نشاندهنده بحران فعال، بلکه یک وضعیت انتقالی است که در آن جریان حملونقل بهطور محدود باز شده اما هنوز به سطح پایدار نرسیده است. قیمتها نیز بر اساس انتظار بهبود شرایط کاهش یافتهاند، در حالی که واقعیت عملیاتی هنوز محدودیتهای جدی را نشان میدهد. این شکاف میان وضعیت واقعی و انتظاری همچنان عامل اصلی نوسان در بازار انرژی محسوب میشود و مسیر تحولات آینده تا حد زیادی به میزان ثبات امنیتی در منطقه و سرعت بازگشت کامل جریان حملونقل بستگی خواهد داشت.
