به گزارش دنیای نفت و قیر، سازمانهای مسئول زیرساخت، نهادهای راهسازی و پیمانکاران بزرگ حملونقل در آسیا، خاورمیانه و اروپا بهطور فزایندهای در حال بررسی منابع جایگزین مواد اولیه هستند؛ زیرا فشارها برای کاهش حجم پسماندهای دفنی، کاهش انتشار آلایندههای ناشی از ساختوساز و افزایش پایداری زنجیره تأمین قیر در بلندمدت رو به افزایش است. در چنین شرایطی، طرح احداث یک مجموعه بزرگ بازیافت آسفالت در ایالت کوئینزلند استرالیا توجه بسیاری را فراتر از مرزهای این کشور به خود جلب کرده است. هرچند این پروژه با هدف پشتیبانی از شبکههای حملونقل منطقهای طراحی شده، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند مدل عملیاتی آن میتواند برای کشورها و مناطقی که با افزایش تقاضا برای مصالح نگهداری راهها و همزمان با الزامات سختگیرانه زیستمحیطی روبهرو هستند، آموزنده باشد. این طرح در زمانی مطرح شده که دولتها در حال بررسی روشهای جدید برای استفاده از مواد بازیافتی در زیرساختهای مبتنی بر قیر هستند، بدون آنکه عملکرد فنی و دوام جادهها تحت تأثیر قرار گیرد.
این مجموعه پیشنهادی که در ژوئن ۲۰۲۶ برای منطقه جیمپی (Gympie) در ایالت کوئینزلند معرفی شد، بر پایه استفاده از آسفالت بازیافتی، شیشههای دورریختهشده، پلاستیکهای مصرفشده و لاستیکهای فرسوده بنا شده است. در این رویکرد، این مواد دیگر بهعنوان پسماند تلقی نمیشوند، بلکه به مواد اولیه قابل استفاده برای تولید محصولات راهسازی تبدیل خواهند شد. این ایده بخشی از روند رو به رشد صنعت آسفالت است که در آن مدیریت پسماند و تولید مصالح راهسازی بیش از گذشته به یکدیگر وابسته شدهاند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند آسفالت از معدود محصولات ساختمانی در مقیاس بزرگ است که میتواند حجم قابل توجهی از مواد بازیافتی را در خود جای دهد و در عین حال استانداردهای مورد نیاز سازمانهای حملونقل را حفظ کند.
در قلب این طرح، استفاده از آسفالت بازیافتی حاصل از برداشت روسازیهای قدیمی قرار دارد که در صنعت با نام RAP شناخته میشود. این مواد از جادههایی به دست میآیند که در جریان عملیات تعمیر یا بازسازی تراشیده میشوند. در فرآیندهای سنتی نگهداری راه، حجم زیادی از آسفالت قدیمی شامل سنگدانهها و قیر کهنه تولید میشود. در گذشته بخشی از این مواد مجدداً مورد استفاده قرار میگرفت اما مقدار زیادی نیز بلااستفاده باقی میماند. مجموعه پیشنهادی جیمپی قصد دارد نرخ بازیابی این مواد را افزایش دهد و آسفالت برداشتشده را به خوراکی باکیفیت برای تولید آسفالت جدید تبدیل کند. این فرآیند شامل خردایش، دانهبندی، جداسازی و کنترل کیفیت است تا سنگدانههای بازیافتی دوباره وارد چرخه تولید شوند. قیر موجود در این آسفالتهای قدیمی نیز در صورت طراحی مهندسی مناسب میتواند بخشی از سیستم چسباننده مخلوط جدید را تشکیل دهد.
استفاده از شیشههای بازیافتی یکی دیگر از بخشهای مهم این پروژه است. شیشههای جمعآوریشده از جریان پسماندهای شهری پس از شستوشو، تفکیک و خردایش به مادهای تبدیل میشوند که میتواند جایگزین بخشی از ماسه و سنگدانههای طبیعی مورد استفاده در تولید آسفالت شود. در کشورهای مختلف آزمایشهای متعددی بر روی مخلوطهای آسفالتی حاوی شیشه بازیافتی انجام شده و نتایج نشان داده است که در صورت کنترل مناسب کیفیت و اندازه ذرات، عملکرد قابل قبولی حاصل میشود. هدف این پروژه کاهش وابستگی به معادن سنگدانه و در عین حال ایجاد بازار مصرف برای موادی است که مدیریت آنها معمولاً دشوار تلقی میشود.
استفاده از پلاستیکهای بازیافتی در تولید آسفالت طی سالهای اخیر توجه گستردهای را به خود جلب کرده و طرح جیمپی نیز قصد دارد این ایده را در مقیاس عملیاتی توسعه دهد. در این مجموعه قرار است برخی از پلاستیکهای مصرفشده خانگی و صنعتی پس از فرآوری به افزودنیهای مورد استفاده در آسفالت تبدیل شوند. بسته به نوع فرمولاسیون، این مواد میتوانند بهصورت مستقیم همراه با سنگدانهها مخلوط شوند یا پس از فرآوری وارد بخش قیری مخلوط شوند. مطالعات مختلف نشان دادهاند که برخی از انواع پلاستیکهای بازیافتی در صورت استفاده صحیح میتوانند مقاومت آسفالت در برابر تغییر شکل، شیارشدگی و فرسایش را افزایش دهند و عمر مفید روسازی را طولانیتر کنند. البته اجرای چنین رویکردی مستلزم رعایت کامل الزامات فنی و استانداردهای تعیینشده توسط سازمانهای راهسازی است.
لاستیک بازیافتی حاصل از تایرهای فرسوده نیز بخش مهم دیگری از برنامه تولید این مجموعه را تشکیل میدهد. این لاستیکها پس از فرآوری به ذرات ریز تبدیل میشوند و در ترکیب قیر مورد استفاده قرار میگیرند. قیرهای اصلاحشده با لاستیک در بسیاری از کشورهای جهان سابقه استفاده طولانی دارند و معمولاً با ویژگیهایی مانند انعطافپذیری بیشتر، مقاومت بالاتر در برابر ترکخوردگی و افزایش طول عمر روسازی شناخته میشوند. به این ترتیب، پروژه جیمپی به دنبال آن است که همزمان دو چالش مهم را مدیریت کند؛ کاهش حجم لاستیکهای فرسوده و ارتقای کیفیت عملکرد جادهها.
این مجموعه هنوز وارد مرحله بهرهبرداری نشده است. تا پایان ژوئن ۲۰۲۶ پروژه در مرحله بررسیهای قانونی، فنی و زیستمحیطی قرار دارد. توسعهدهندگان طرح اسناد مربوط به طراحی مجموعه، ظرفیت مورد انتظار و برنامههای مدیریت زیستمحیطی را ارائه کردهاند. نهادهای مسئول نیز موضوعاتی مانند ترافیک، آلودگی هوا، صدا، مدیریت آب و اثرات محلی را بررسی خواهند کرد. زمان آغاز ساختوساز به روند دریافت مجوزها، تأمین مالی و آمادهسازی زیرساختهای مورد نیاز بستگی دارد. با این حال بسیاری از کارشناسان این پروژه را یکی از جدیترین طرحهای مبتنی بر بازیافت در صنعت آسفالت استرالیا میدانند.
حامیان این طرح معتقدند مزایای اقتصادی آن بسیار فراتر از کاهش حجم پسماندهاست. صنعت راهسازی همچنان به سنگدانهها و قیر تأمینشده از زنجیرههای گسترده تأمین وابسته است. هر روشی که بتواند بخشی از مواد مورد نیاز را از زیرساختهای موجود بازیابی کند، میتواند هزینههای تأمین را کاهش داده و بهرهوری منابع را افزایش دهد. در شرایطی که اختلالات عرضه رخ دهد، مواد بازیافتی میتوانند انعطافپذیری بیشتری برای پیمانکاران و نهادهای دولتی فراهم کنند. اگرچه این مواد جایگزین کامل منابع اولیه نخواهند شد، اما میتوانند مصرف آنها را کاهش داده و امنیت تأمین را تقویت کنند.
ارتباط این پروژه با صنعت قیر از اهمیت ویژهای برخوردار است. قیر همچنان اصلیترین ماده چسباننده در ساخت آسفالت محسوب میشود. حتی در زمانی که مواد بازیافتی به کار گرفته میشوند، طراحی دقیق مهندسی برای سازگاری آنها با سیستم قیری و حفظ عملکرد بلندمدت روسازی ضروری است. بسیاری از مجموعههای پیشرفته بازیافت در جهان اکنون تلاش میکنند حداکثر استفاده را از قیر موجود در آسفالتهای قدیمی داشته باشند. فناوریهای نوین این امکان را فراهم میکنند که بخشی از قیر سالخورده موجود در آسفالت برداشتشده همچنان در مخلوط جدید فعال باقی بماند و نیاز به مصرف قیر تازه را کاهش دهد. این رویکرد علاوه بر استفاده بهتر از منابع، با اهداف زیستمحیطی دولتها نیز همخوانی دارد.
ملاحظات زیستمحیطی احتمالاً یکی از مهمترین معیارهای ارزیابی این پروژه در سالهای آینده خواهد بود. هدایت شیشه، پلاستیک، لاستیک و آسفالتهای قدیمی به سمت استفاده مجدد میتواند از حجم مواد دفنی بکاهد و فشار بر مراکز دفع پسماند را کاهش دهد. علاوه بر آن، استفاده از مواد بازیافتی باعث کاهش نیاز به استخراج سنگدانههای جدید میشود. مطالعات مختلف در سطح بینالمللی نشان دادهاند که افزایش سهم مواد بازیافتی در مخلوطهای آسفالتی میتواند میزان انتشار آلایندههای مرتبط با تأمین مواد اولیه را کاهش دهد؛ هرچند نتیجه نهایی به عوامل متعددی از جمله فاصله حملونقل، روشهای فرآوری و ترکیب نهایی بستگی دارد.
پیشبینی آینده این پروژه همچنان با احتیاط همراه است، زیرا مجوزهای نهایی و نتایج عملیاتی آن هنوز مشخص نشدهاند. با این وجود، بسیاری از متخصصان انتظار دارند تقاضا برای مجموعههایی که توانایی استفاده همزمان از چندین جریان مواد بازیافتی را دارند، در سالهای آینده افزایش یابد. سازمانهای راهسازی در سراسر استرالیا نیز در حال بررسی سیاستهایی هستند که استفاده از مواد بازیافتی را در پروژههای عمومی تشویق کند. در صورتی که طرح جیمپی مطابق برنامه پیش برود و عملکرد فنی مطلوبی از خود نشان دهد، میتواند زمینهساز سرمایهگذاریهای مشابه در سایر مناطق باشد.
اهمیت اصلی این پروژه در تلاش آن برای پیوند دادن مدیریت پسماند، استفاده بهینه از قیر و نیازهای صنعت حملونقل در قالب یک مدل صنعتی واحد نهفته است. این طرح صرفاً به دنبال حل مشکل دفع پسماند یا تولید آسفالت نیست، بلکه میخواهد برای هر دو بخش ارزش اقتصادی و عملیاتی ایجاد کند. در شرایطی که دولتها به دنبال دستیابی به اهداف زیستمحیطی هستند و همزمان باید شبکههای گسترده جادهای خود را حفظ کنند، مجموعههایی که بتوانند پسماندها را به مصالح مهندسیشده و قابل استفاده در زیرساختها تبدیل کنند، بیش از پیش مورد توجه قرار خواهند گرفت.
