به گزارش دنیای نفت و قیر، بازار جهانی انرژی وارد مرحلهای تازه از بیثباتی شد؛ زمانی که دو تصمیم همزمان از سوی واشنگتن، انتظارات کوتاهمدت در بازار نفت خام، حملونقل دریایی، پالایش و کالاهای صنعتی را تغییر داد. نخستین موضوع به توقف موقت سناریوی گسترش حمله نظامی علیه ایران پس از اظهارات مرتبط با دونالد ترامپ مربوط میشد. دومین موضوع نیز تمدید معافیت ۳۰ روزه برای ادامه ورود نفت روسیه به برخی بازارها با وجود فشار تحریمها بود. این دو تصمیم بهسرعت رفتار قیمتی در بازار نفت، نرخ حمل دریایی، حاشیه سود پالایشگاهها و حتی بازار قیر را تحت تأثیر قرار داد. اهمیت این اتفاق فقط به نوسانات روزانه نفت محدود نمیشود، زیرا این تصمیمها در زمانی اتخاذ شدند که معاملهگران از قبل خود را برای سناریوی اختلال شدید عرضه در خلیج فارس آماده کرده بودند.
واکنش اولیه بازار انرژی بسیار شدید بود، زیرا پیش از ۲۰ مه، انتظارات به سمت احتمال درگیری گستردهای حرکت کرده بود که میتوانست تردد نفتکشها در تنگه هرمز را تهدید کند. طی روزهای معاملاتی قبل، موقعیتهای سفتهبازانه در بازار نفت بهسرعت افزایش یافته بود و صندوقهای سرمایهگذاری و شرکتهای کالایی حجم قراردادهای خود را برای مواجهه با شوک احتمالی عرضه بالا برده بودند. نفت برنت وارد محدوده قیمتی بالایی شده بود و هزینه بیمه محمولههای خلیج فارس نیز با سرعتی غیرعادی افزایش پیدا کرده بود. در نتیجه بازار صرفاً به تیترهای خبری واکنش نشان نمیداد، بلکه در حال قیمتگذاری دوباره ریسک واقعی اختلال در عرضه بود.
تصمیم ترامپ برای متوقف کردن سناریوی حمله گسترده، این روند را موقتاً متوقف کرد. قیمت نفت از سقفهای اخیر عقب نشست، زیرا احتمال اختلال فوری در صادرات خلیج فارس کاهش یافت. با این حال، افت قیمت محدود بود و بازار وارد سقوط شدید نشد؛ موضوعی که نشان میدهد معاملهگران همچنان ریسک ژئوپلیتیکی را جدی میدانند. این نکته اهمیت زیادی دارد، زیرا در بحرانهای قبلی خاورمیانه، اعلام کاهش تنش معمولاً باعث فروش سنگین قراردادهای نفتی میشد. اما این بار بازار رفتاری متفاوت داشت، چون بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند هرگونه اختلال جدید ممکن است بدون هشدار طولانیمدت رخ دهد.
وضعیت فعلی از این جهت اهمیت بیشتری پیدا میکند که ساختار بازار انرژی نسبت به بحرانهای قبلی خاورمیانه تفاوت زیادی کرده است. پیش از سال ۲۰۲۲ بسیاری از کشورهای مصرفکننده ذخایر راهبردی بزرگتر و ظرفیت پالایشی انعطافپذیرتری داشتند. اما در سال ۲۰۲۶، پس از چند سال محدودیت تولید، تعطیلی برخی پالایشگاهها و اختلال در زنجیره حملونقل، موجودی انبارها در بسیاری از مناطق پایینتر است. این موضوع باعث میشود حتی یک اختلال کوتاهمدت در حملونقل خلیج فارس، سریعتر از گذشته روی قیمت گازوئیل، نفت کوره و قیر اثر بگذارد.
تمدید معافیت نفت روسیه نیز لایه تازهای از پیچیدگی به بازار اضافه کرد. تصمیم واشنگتن در عمل نشان داد بازار جهانی در شرایط فعلی توان تحمل یک کاهش بزرگ دیگر در عرضه نفت را ندارد. این موضوع تفاوت مهمی با دورههای قبلی تحریمها دارد؛ زمانی که سیاستگذاران آمریکایی با اطمینان بیشتری از وجود منابع جایگزین سخن میگفتند. معافیت جدید نشان میدهد حفظ ثبات بازار در کوتاهمدت اکنون به اولویت بالاتری تبدیل شده است.
پیامد عملی این تصمیم بسیار مهم است. نفت روسیه همچنان یکی از منابع مهم تأمین خوراک پالایشگاهها در آسیا، بخشهایی از اروپا و مراکز تجارت ثانویه محسوب میشود. اگر این معافیت تمدید نمیشد، برخی مسیرهای وارداتی در زمانی حساس با ابهام جدی روبهرو میشدند؛ درست در دورهای که صادرات خاورمیانه نیز زیر ذرهبین قرار گرفته بود. واشنگتن با تمدید این معافیت عملاً احتمال همزمان شدن فشار روی نفت روسیه و نفت خلیج فارس را کاهش داد.
ترکیب این دو اتفاق، فضای تازهای در بازار ایجاد کرد. بهجای شکلگیری یک موج صعودی یکطرفه، بازار وارد دورهای شد که در آن ریسک سیاسی همچنان بالاست، اما جریان فیزیکی عرضه هنوز ادامه دارد. چنین شرایطی معمولاً باعث نوسانهای شدید روزانه میشود، نه رشد پیوسته قیمتها. معاملهگران اکنون با بازاری روبهرو هستند که تغییرات آن بیش از گذشته به تیترهای سیاسی وابسته شده است.
برای صنعت قیر، پیامدهای این وضعیت بسیار مهم است. قیمت قیر فقط به نفت خام وابسته نیست، بلکه به عملکرد پالایشگاهها، توازن نفت کوره و وضعیت حملونقل دریایی نیز وابسته است. در دورههای نااطمینانی ژئوپلیتیکی، پالایشگاهها معمولاً تولید سوختهایی با حاشیه سود بالاتر را در اولویت قرار میدهند و تولید مواد سنگینتر مورد استفاده در آسفالت را کاهش میدهند. اگر تنشهای خلیج فارس دوباره تشدید شود، برخی پالایشگاهها ممکن است ظرفیت تولید قیر را محدود کرده و تمرکز بیشتری روی گازوئیل و سوخت جت بگذارند.
این مسئله از آن جهت مهم است که بسیاری از بازارهای زیرساختی اکنون وارد فصل اوج مصرف شدهاند. پروژههای راهسازی در آسیا، خاورمیانه و بخشهایی از آفریقا در حال افزایش هستند و پیمانکاران معمولاً در این دوره به برنامههای تأمین پایدار نیاز دارند. حتی بدون وقوع اختلال مستقیم، افزایش هزینه حمل و احتیاط پالایشگاهها میتواند عرضه لحظهای گریدهای قیری را محدود کند.
موضوع دیگری که اکنون در حال شکلگیری است، رفتار شرکتهای کشتیرانی در منطقه خلیج فارس است. شرکتهای حملونقل دریایی اکنون ریسک سفرها را با حساسیت بیشتری نسبت به بحرانهای قبلی ارزیابی میکنند. نرخ بیمه برای محمولههای مرتبط با پایانههای خلیج فارس در حال افزایش است. اگر این روند ادامه پیدا کند، هزینه نهایی نفت خام، نفت کوره و قیر حتی بدون اختلال واقعی در صادرات بالا خواهد رفت. این موضوع تفاوت مهمی میان کمبود واقعی عرضه و تورم ناشی از حملونقل ایجاد میکند. بازار ممکن است پیش از وقوع هرگونه کمبود فیزیکی، با افزایش هزینه تحویل مواجه شود.
تحولات اخیر همچنین نشان میدهد الگوی تجارت نفت از زمان تشدید تحریمهای روسیه تا چه اندازه تغییر کرده است. اکنون بخش بیشتری از نفت جهان از طریق شبکههای غیرمستقیم، محمولههای ترکیبی و مسیرهای حملونقل غیرسنتی جابهجا میشود. به همین دلیل، تصمیمات سیاسی دیگر فقط روی یک منطقه خاص اثر نمیگذارند. یک تصمیم در واشنگتن میتواند طی چند روز اقتصاد پالایشگاههای هند، ظرفیت حمل در امارات و قیمت آسفالت در شرق آفریقا را تحت تأثیر قرار دهد.
یکی از جدیدترین نشانههای این وضعیت، رفتار پالایشگاههای آسیایی است. در بحرانهای قبلی، بسیاری از پالایشگاهها تا روشنتر شدن شرایط سیاسی صبر میکردند، اما این بار برخی خریداران آسیایی بلافاصله پس از افزایش تنشها، محاسبات مربوط به ذخیرهسازی کوتاهمدت را افزایش دادند. این رفتار نشان میدهد پالایشگاهها نسبت به گذشته محتاطتر شدهاند و تمایل کمتری به وابستگی کامل به بازار لحظهای دارند.
پیامدهای این شرایط برای کالاهای زیرساختی احتمالاً طی هفتههای آینده بیشتر نمایان خواهد شد. صادرکنندگان قیر در سنگاپور، کره جنوبی و کشورهای خلیج فارس ممکن است با الگوهای متفاوتی از تقاضا روبهرو شوند، زیرا برخی پیمانکاران تلاش میکنند خریدهای خود را زودتر انجام دهند تا از رشد بیشتر هزینه حمل جلوگیری کنند. در مقابل، برخی واردکنندگان نیز ممکن است به دلیل نوسانات شدید قیمت، از قراردادهای بلندمدت فاصله بگیرند.
برای معاملهگران، وضعیت فعلی نیازمند رویکردی متفاوت نسبت به ماههای گذشته است. در دورههای قبل، بسیاری از شرکتهای کالایی تمرکز خود را بر پیشبینی جهت کلی قیمت نفت گذاشته بودند، اما اکنون زمانبندی معاملات، هزینه حمل و اختلاف قیمت منطقهای اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
راهبردهای کوتاهمدت ممکن است کارآمدتر از موقعیتهای بلندمدت باشند، زیرا سیگنالهای سیاسی اکنون سریعتر از متغیرهای سنتی پالایشی تغییر میکنند. معاملهگران نفت خام، نفت کوره و قیر اکنون به ساختارهای قیمتگذاری منعطفتر، گزینههای بارگیری متنوعتر و دورههای ریسک کوتاهتر نیاز دارند.
صادرکنندگان قیر نیز باید درباره مدیریت موجودی بازنگری کنند. نگهداری حجم بالای محمولههای فروختهنشده در شرایط بیثبات ژئوپلیتیکی میتواند در صورت افزایش ناگهانی هزینه حمل یا خوراک پالایشگاهها، حاشیه سود را کاهش دهد. از سوی دیگر، موجودی بسیار پایین نیز ممکن است شرکتها را در برابر افزایش ناگهانی هزینه جایگزینی آسیبپذیر کند. به همین دلیل مدیریت متعادل موجودی اکنون اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
واردکنندگان و پیمانکاران پروژههای زیرساختی نیز احتمالاً باید زمانبندی خریدهای خود را بازبینی کنند. بهجای وابستگی به یک خرید بزرگ، تقسیم خریدها در چند مرحله میتواند ریسک جهش ناگهانی قیمت را کاهش دهد. این روش در دورههای باثبات گذشته کمتر رایج بود، اما اکنون کاربرد بیشتری پیدا کرده است.
موضوع مهم دیگر به ریسک ارزی و پرداخت مربوط میشود. نوسانات نفت معمولاً فشار بیشتری بر ارز کشورهای در حال توسعه وارد میکند و این مسئله مستقیماً هزینه واردات قیر و سوخت را بالا میبرد. شرکتهای فعال در تجارت قیر ممکن است از دورههای تسویه کوتاهتر، پوشش نسبی ریسک و بررسی دقیقتر بندهای بیمه حمل سود بیشتری ببرند.
اتفاقات اخیر نشان داد بازار نفت دیگر فقط به آمار تولید یا گزارش ذخایر واکنش نشان نمیدهد. اکنون سیگنالهای سیاسی، انعطاف تحریمها، امنیت حملونقل و محاسبات نظامی منطقهای با شدت بیشتری قیمت انرژی را هدایت میکنند. توقف موقت سناریوی حمله گسترده به ایران و ادامه جریان نفت روسیه، فعلاً از شکلگیری بحران فوری جلوگیری کرده، اما ثبات را به بازار بازنگردانده است.
