به گزارش دنیای نفت و قیر، اداره راه و حملونقل دبی (Roads and Transport Authority – RTA) که نهاد مسئول مدیریت زیرساختهای حملونقل این شهر است، اخیراً بهرهبرداری از یک سامانه یکپارچه و خودکار ارزیابی وضعیت روسازی را در بزرگراهها و شریانهای اصلی امارات آغاز کرده است. این اقدام، رویکردی مبتنی بر داده را بهصورت رسمی وارد فرآیند نظارت بر عملکرد آسفالت کرده و شیوه کنترل فنی سطح راهها در امارات متحده عربی را به سطح تازهای رسانده است. در منطقهای که دمای سطح روسازی در بخش زیادی از سال در سطوح بسیار بالا قرار دارد، حجم تردد وسایل نقلیه سنگین قابل توجه است و توسعه شهری با سرعت ادامه دارد، استقرار سامانههای دقیق پایش مستمر میتواند بر نحوه تعیین گرید قیر، تایید طرح اختلاط آسفالتی و برنامهریزی نگهداری در کشورهای حوزه خلیج فارس اثر مستقیم بگذارد.
سامانه جدید RTA بر پایه ناوگانی از خودروهای مجهز به اسکنرهای لیزری، دوربینهای چندزاویه با وضوح بالا، حسگرهای اینرسی و تجهیزات موقعیتیاب دقیق طراحی شده است. این خودروها قادرند بدون نیاز به انسداد مسیر یا کاهش محسوس سرعت ترافیک، سطح راه را در شرایط عادی عبور و مرور اسکن کنند. دادههای جمعآوریشده شامل عمق شیارشدگی، میزان و نوع ترکهای طولی و عرضی، خرابیهای سطحی، تغییرات بافت، شاخصهای ناهمواری و نشانههای اولیه اکسیداسیون قیر است. اطلاعات ثبتشده به سامانههای تحلیلی مرکزی منتقل میشود و در آنجا نرمافزارهای پردازش داده با استفاده از مدلهای طبقهبندی خودکار، شدت خرابی را تعیین و برای هر مقطع، شاخص وضعیت روسازی تولید میکنند.
در شیوههای سنتی، ارزیابی وضعیت آسفالت عمدتاً بر پایه بازدیدهای دورهای و مشاهده چشمی انجام میشد. این رویکرد علاوه بر وابستگی به قضاوت انسانی، پوشش کامل شبکه راه را نیز تضمین نمیکرد. اکنون با فعال شدن سامانه جدید، یک پایگاه داده مستمر از وضعیت سطوح آسفالتی ایجاد میشود که امکان مقایسه عملکرد مقاطع مختلف در بازههای زمانی گوناگون را فراهم میکند. هر بخش از شبکه راه میتواند سابقه مشخصی از وضعیت فنی خود داشته باشد و این سابقه به مراحل ساخت، قراردادهای روکش مجدد و مشخصات مصالح مصرفی متصل شود.
عملکرد قیر در شرایط اقلیمی خلیج فارس همواره یکی از چالشهای اصلی مهندسی راه بوده است. دمای سطح آسفالت در ماههای گرم سال میتواند به سطوحی برسد که پایداری رئولوژیکی قیرهای متداول را تحت فشار قرار دهد. در چنین شرایطی، اگر اصلاحات پلیمری یا انتخاب گرید مناسب بهدرستی انجام نشده باشد، احتمال بروز شیارشدگی، جاریشدن سطحی و جابهجایی سنگدانهها افزایش مییابد. دسترسی به دادههای دقیق و پیوسته از سطح راه این امکان را برای RTA فراهم میکند که الگوهای خرابی را با نوع قیر مصرفی، درصد مواد اصلاحکننده، کیفیت تراکم و ویژگیهای طرح اختلاط مرتبط کند.
این قابلیت تحلیلی، سطح پاسخگویی در زنجیره تامین مصالح راهسازی را نیز افزایش میدهد. هنگامی که اطلاعات عملکرد روسازی در طول زمان به اسناد قرارداد و مشخصات فنی متصل شود، نهاد ناظر میتواند ارزیابی دقیقتری از دوام واقعی مصالح ارائه دهد. تامینکنندگان قیر و تولیدکنندگان آسفالت که در پروژههای دولتی مشارکت دارند، ناگزیر خواهند بود ثبات کیفی، یکنواختی ترکیب و مقاومت در برابر پیرشدگی را با دقت بیشتری تضمین کنند. ثبت دیجیتال وضعیت راهها باعث میشود ارزیابی عملکرد مصالح محدود به زمان تحویل پروژه نباشد و در سالهای بهرهبرداری نیز قابل پیگیری باشد.
از منظر برنامهریزی نگهداری، این سامانه امکان اولویتبندی مداخلات را بر اساس دادههای عینی فراهم میکند. بهجای آنکه زمان روکش مجدد صرفاً بر پایه سن روسازی تعیین شود، تصمیمگیری میتواند بر مبنای میزان واقعی افت عملکرد صورت گیرد. شناسایی زودهنگام ترکهای ریز و کاهش کیفیت سطحی، اجازه میدهد عملیات اصلاح موضعی پیش از نفوذ رطوبت به لایههای زیرین انجام شود. این رویکرد احتمال نیاز به بازسازیهای پرهزینه را کاهش داده و ظرفیت سازهای مسیر را برای مدت طولانیتری حفظ میکند. در حوزه بودجهریزی عمومی نیز، پیشبینی دقیقتر روند افت کیفیت، از بروز هزینههای اضطراری و غیرمنتظره جلوگیری خواهد کرد.
ابعاد زیستمحیطی این اقدام نیز قابل توجه است. افزایش طول عمر روسازی به معنای کاهش دفعات برداشت مصالح سنگی، تولید قیر و اجرای عملیات روکش است. هرچه چرخههای تعمیر اساسی با فاصله بیشتری انجام شود، مصرف انرژی و انتشار ناشی از فعالیتهای ساختوساز نیز کاهش مییابد. استفاده از دادههای دقیق برای نگهداری پیشگیرانه، با اهداف پایداری که در برنامههای توسعه زیرساختی امارات تعریف شده همسو است.
جنبه ایمنی راهها نیز در این سامانه لحاظ شده است. کاهش بافت سطحی و صیقلیشدن سنگدانهها میتواند ضریب اصطکاک را بهویژه در زمان بارندگی پایین بیاورد. پایش مستمر شاخصهای مرتبط با بافت و ناهمواری سطح، امکان اقدام بهموقع برای بهبود شرایط اصطکاکی را فراهم میکند. به این ترتیب، مدیریت دوام سازهای و ارتقای ایمنی تردد در یک بستر دادهای واحد دنبال میشود.
اقدام RTA را میتوان نشانهای از حرکت به سوی مدیریت دقیقتر داراییهای راه در منطقه دانست. بسیاری از کشورهای هماقلیم با چالشهای مشابهی در زمینه گرما، بار محوری و رشد ترافیک روبهرو هستند. تجربه دبی ممکن است بهعنوان الگویی برای توسعه سامانههای مشابه در دیگر شهرهای حوزه خلیج فارس مورد توجه قرار گیرد. همراستایی میان استانداردهای فنی قیر و دادههای واقعی عملکرد روسازی میتواند به ارتقای کیفیت ساخت راهها در سطح منطقه کمک کند.
از نظر اجرایی، مزیت مهم این سامانه در عدم ایجاد اختلال جدی در ترافیک است. خودروهای پایش در سرعتهای مجاز و در جریان عادی عبور و مرور حرکت میکنند و نیازی به انسداد طولانیمدت مسیر وجود ندارد. این موضوع علاوه بر صرفهجویی اقتصادی، پذیرش اجتماعی طرح را نیز افزایش میدهد. در بلندمدت، انباشت دادههای چندساله امکان تحلیل روندهای فرسایشی را با دقت بیشتری فراهم خواهد کرد. میتوان بررسی کرد که کدام نوع قیر، کدام منبع سنگدانه یا کدام روش اجرایی، عملکرد پایدارتر و طولانیتری ارائه داده است.
فعالسازی این سامانه نشان میدهد که اداره راه و حملونقل دبی در حال ادغام فناوریهای اندازهگیری پیشرفته با مدیریت روزمره شبکه راه است. آسفالت همچنان اصلیترین رویه مورد استفاده در معابر شهری و بزرگراههای دبی به شمار میرود و به همین دلیل، نظارت دقیق بر کیفیت قیر اهمیت راهبردی دارد. تبدیل پایش فنی به فرآیندی دائمی و مبتنی بر داده، سطح جدیدی از انضباط مهندسی را در مدیریت روسازیها ایجاد میکند.
با گسترش حجم دادهها، امکان ترکیب اطلاعات مربوط به دمای سطح، شدت تابش خورشید و بار ترافیکی با شاخصهای خرابی نیز فراهم خواهد شد. این تلفیق میتواند به اصلاح مشخصات فنی قیر در مناقصات آینده و بهبود معیارهای پذیرش طرحهای اختلاط کمک کند. نتیجه عملی چنین رویکردی، افزایش دقت در انتخاب مصالح و کاهش ریسک افت زودهنگام کیفیت خواهد بود.
استقرار سامانه پایش دیجیتال توسط RTA جایگاه نظارت بر آسفالت را از یک فعالیت مقطعی به یک فرآیند مستمر و نظاممند ارتقا داده است. با ثبت دقیق وضعیت روسازی در طول دوره بهرهبرداری، مدیریت کیفیت قیر به بخشی دائمی از سیاست نگهداری راه در دبی تبدیل میشود و شبکه حملونقل این شهر بر پایه دادههای مستند و قابل ارزیابی اداره خواهد شد.
