به گزارش نشریه دنیای نفت و قیر، واردات نفت خام آسیا در اکتبر ۲۰۲۶ رشد قابل توجهی داشت و به سطح ثبت‌شده پیش از آغاز جنگ ایران نزدیک شد، اما عرضه فرآورده‌های پالایش‌شده نفتی همچنان تحت فشار باقی مانده است. داده‌های جدید رهگیری نفتکش‌ها از مؤسسه Kpler که دوم نوامبر منتشر شد، نشان می‌دهد واردات نفت خام آسیا به ۲۶.۳۹ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی نزدیک به میانگین ۲۷ میلیون بشکه‌ای پیش از جنگ. بااین‌حال، واردات فرآورده‌های سبک و میان‌تقطیر، از جمله بنزین و محصولات مرتبط با گازوئیل، همچنان حدود ۱۰ درصد کمتر از سطح پیش از درگیری‌هاست؛ موضوعی که نشان می‌دهد بخش‌های مختلف زنجیره تأمین نفت در آسیا با سرعت یکسانی به وضعیت قبلی بازنگشته‌اند.
واردات نفت خام آسیا از ۲۴.۲۴ میلیون بشکه در روز در سپتامبر به ۲۶.۳۹ میلیون بشکه در روز در اکتبر افزایش یافت؛ رشدی معادل ۲.۱۵ میلیون بشکه در روز. رقم اکتبر همچنین ۳۹ درصد بالاتر از کمترین سطح واردات پس از آغاز جنگ، یعنی ۱۸.۹۳ میلیون بشکه در روز در ماه آوریل، قرار گرفت. مبنای مقایسه با دوره پیش از جنگ، میانگین سه ماه منتهی به آغاز درگیری‌ها در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ است.
افزایش واردات نفت خام نتیجه رشد محموله‌های ارسالی از چند منطقه تأمین‌کننده، از جمله خاورمیانه، روسیه و قاره آمریکا بوده است. بااین‌حال، ترکیب جغرافیایی مبادی وارداتی تغییرات قابل توجهی داشته و نزدیک‌شدن حجم کل واردات به سطح قبلی، به معنای بازگشت کامل جریان نفت در مسیرهای سنتی حمل‌ونقل نیست.
تنگه هرمز نمونه مهمی از این تفاوت است. واردات نفت خام آسیا از این آبراه راهبردی در اکتبر به ۷.۴۲ میلیون بشکه در روز رسید، درحالی‌که این رقم در آوریل تنها ۱.۵۹ میلیون بشکه در روز بود. با وجود این افزایش قابل توجه، حجم عبور نفت همچنان حدود ۴۳ درصد کمتر از میانگین ۱۳.۰۶ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ باقی مانده است.
پالایشگاه‌های آسیایی برای جبران محدودیت ارسال نفت از خلیج فارس، بیش از گذشته به منابع جایگزین روی آورده‌اند. واردات نفت خام از روسیه در اکتبر به ۳.۵۰ میلیون بشکه در روز رسید، درحالی‌که میانگین آن پیش از جنگ ۳.۱۵ میلیون بشکه در روز بود. واردات از قاره آمریکا نیز به ۴.۱۶ میلیون بشکه در روز رسید که تقریباً با میانگین پیش از جنگ برابری می‌کند. این منابع جایگزین به بهبود دسترسی کلی به نفت خام کمک کرده‌اند، هرچند مسیرهای حمل و هزینه تأمین آن‌ها ممکن است تفاوت قابل توجهی با محموله‌های سنتی خاورمیانه داشته باشد.
در مقابل، وضعیت فرآورده‌های پالایش‌شده نفتی همچنان دشوارتر است. واردات فرآورده‌های سبک و میان‌تقطیر آسیا در اکتبر به ۶.۱۵ میلیون بشکه در روز رسید که نسبت به ۵.۸۸ میلیون بشکه در روز در سپتامبر افزایش داشت، اما همچنان کمتر از میانگین ۶.۸۵ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ بود. اگرچه واردات این فرآورده‌ها نسبت به پایین‌ترین سطح ثبت‌شده در ژوئن، معادل ۵.۲۷ میلیون بشکه در روز، بهبود یافته، سرعت بازیابی آن‌ها به‌مراتب کمتر از نفت خام بوده است.
کاهش عرضه پالایشگاه‌های خاورمیانه یکی از عوامل این عدم تعادل است. واردات فرآورده‌های سبک و میان‌تقطیر آسیا از خاورمیانه در اکتبر به‌طور میانگین ۱.۶۹ میلیون بشکه در روز بود، درحالی‌که پیش از جنگ به ۲.۰۷ میلیون بشکه در روز می‌رسید. این تغییر نشان‌دهنده کاهش ۱۸.۴ درصدی است و بیانگر آن است که افزایش صادرات نفت خام هنوز با بازگشت مشابهی در جریان صادرات فرآورده‌های پالایشی همراه نشده است.
آسیا بخشی از این کمبود را با خرید بیشتر فرآورده‌های نفتی از مناطق دیگر جبران کرده است. واردات فرآورده‌های سبک و میان‌تقطیر از قاره آمریکا در اکتبر به ۲۲۵ هزار بشکه در روز رسید که پیش از جنگ به‌طور میانگین ۱۷۳ هزار بشکه در روز بود. محموله‌های وارداتی از آفریقا نیز از ۲۲۴ هزار به ۲۹۴ هزار بشکه در روز افزایش یافتند. این عرضه اضافی به بهبود دسترسی بازار کمک کرده، اما نتوانسته است کسری واردات منطقه را به‌طور کامل برطرف کند.
محدودیت ادامه‌دار عرضه به‌ویژه در قیمت سوخت‌ها نمایان است. قیمت گازوئیل سنگاپور که یکی از شاخص‌های مهم منطقه‌ای برای فرآورده‌های مرتبط با دیزل محسوب می‌شود، در پایان معاملات ۳۰ اکتبر به ۱۶۸.۶۲ دلار در هر بشکه رسید. این رقم اگرچه پایین‌تر از رکورد ۱۹۹.۸۹ دلاری ثبت‌شده در ۳۰ مارس بود، همچنان حدود ۸۴ درصد بالاتر از قیمت ۹۱.۴۲ دلاری در ۲۷ فوریه، یعنی درست پیش از آغاز جنگ، قرار داشت.
قیمت بنزین نیز روند مشابهی را تجربه کرده است. بنزین سنگاپور در ۳۰ اکتبر با قیمت ۱۲۷.۶۴ دلار در هر بشکه معامله شد، درحالی‌که قیمت آن در ۲۷ فوریه ۷۹.۳۰ دلار بود. این اختلاف معادل افزایشی حدود ۶۱ درصدی است. باقی‌ماندن قیمت‌ها در سطوح بالا، با وجود بهبود حجم واردات، نشان می‌دهد عرضه فرآورده‌های نفتی، به‌ویژه در بازار گازوئیل، همچنان با محدودیت روبه‌رو است.
اختلال در فعالیت پالایشگاه‌های روسیه نیز فشار بیشتری بر عرضه بین‌المللی فرآورده‌های نفتی وارد کرده است. در نتیجه، خریداران آسیایی با مشکلاتی در تأمین سوخت مواجه هستند که تنها به خاورمیانه محدود نمی‌شود و صرفاً با افزایش واردات نفت خام نیز برطرف نخواهد شد.
برای پالایشگاه‌های آسیا، بهبود دسترسی به نفت خام تحول مهمی است، زیرا می‌تواند تأمین خوراک را تسهیل کند و انعطاف بیشتری در برنامه تولید ایجاد کند. بااین‌حال، افزایش واردات نفت خام لزوماً به معنای رشد متناسب تولید فرآورده‌های پالایشی نیست. نرخ بهره‌برداری پالایشگاه، نوع و کیفیت نفت خام، ساختار واحدهای فرآیندی، برنامه تعمیرات و سودآوری محصولات مختلف، همگی بر حجم و ترکیب تولید اثر می‌گذارند.
این تفاوت برای صنعت قیر اهمیت ویژه‌ای دارد. قیر عمدتاً از باقی‌مانده‌های سنگین پالایش نفت خام تولید می‌شود و میزان عرضه آن تنها به حجم نفت ورودی به پالایشگاه وابسته نیست، بلکه ویژگی‌های خوراک مصرفی و تصمیم‌های عملیاتی پالایشگاه نیز در آن نقش دارند. بنابراین ممکن است یک پالایشگاه نفت خام بیشتری دریافت کند و تولید سوخت خود را افزایش دهد، بدون آنکه الزاماً تولید قیر آن بیشتر شود.
قیمت بالای گازوئیل و سایر سوخت‌های حمل‌ونقل نیز می‌تواند بر زنجیره تأمین آسفالت اثر بگذارد. افزایش هزینه سوخت ممکن است مخارج حمل دریایی، حمل جاده‌ای، فعالیت ماشین‌آلات راه‌سازی و عملیات تولید آسفالت را بالا ببرد. این فشارها می‌توانند بر قیمت تمام‌شده قیر تحویلی و هزینه اجرای پروژه‌های راه‌سازی تأثیر بگذارند، حتی در شرایطی که قیر به مقدار کافی در بازار موجود باشد.
در عین حال، آمار جدید Kpler به‌تنهایی نشان‌دهنده کمبود یا بهبود عرضه قیر در آسیا نیست. ارقام اعلام‌شده به واردات نفت خام و برخی فرآورده‌های پالایش‌شده مربوط هستند و قیر نفتی را به‌طور مستقل پوشش نمی‌دهند. برای ارزیابی تأثیر این تحولات بر بازار قیر، باید داده‌های جداگانه‌ای از تولید قیر پالایشگاه‌ها، کیفیت خوراک، موجودی انبارها، حجم قابل عرضه برای صادرات و قیمت‌های منطقه‌ای بررسی شود.
در چشم‌انداز پیش رو، وضعیت بازار نفت آسیا به تداوم بازیابی جریان حمل‌ونقل دریایی، فعالیت پالایشگاه‌ها و دسترسی به تأمین‌کنندگان جایگزین بستگی خواهد داشت. بهبود بیشتر واردات نفت خام می‌تواند از فعالیت پالایشگاه‌ها حمایت کند، اما بالا ماندن قیمت سوخت نشان می‌دهد که بازیابی زنجیره تأمین فرآورده‌های نفتی هنوز کامل نشده است.
در مجموع، آمار اکتبر از شکاف مهمی در بازار انرژی آسیا حکایت دارد؛ تجارت نفت خام تقریباً به سطح پیش از جنگ بازگشته، اما واردات فرآورده‌های پالایشی و قیمت سوخت همچنان تحت تأثیر محدودیت‌های قابل توجه عرضه قرار دارند. برای صنعت قیر و آسفالت، این تحول بر ضرورت بررسی جداگانه تولید پالایشگاه‌ها، ترکیب خوراک و هزینه‌های حمل‌ونقل تأکید می‌کند؛ زیرا افزایش واردات نفت خام به‌تنهایی نشانه قطعی بهبود دسترسی به قیر نیست.
