بازار قیر خاورمیانه در سال ۲۰۲۵ را باید سالی دانست که در آن، قیمتگذاری نه تحت تأثیر یک عامل غالب، بلکه حاصل برهمکنش مجموعهای از بنیانهای لایهلایه بود. ارزشهای قیر بازتابی از اثر همزمان روند قیمت نفت خام، تصمیمات پالایشگاهی درباره سبد تولید، اولویتهای تخصیص داخلی، مدیریت ظرفیت صادراتی و محدودیتهای عملی ناشی از لجستیک و الزامات انطباق مقرراتی بود.
در طول سال، قیمتها در بازههایی نوسان کردند که بارها تحت تأثیر تغییر زمانبندی تقاضا، دسترسی به حملونقل دریایی و ادراک ریسک بازار مورد آزمون قرار گرفت. رفتار بازار همچنین یک ویژگی مهم را نشان داد: قیر معمولاً با تأخیر نسبت به نفت خام واکنش نشان میدهد، اما زمانی که تقاضای فیزیکی و محدودیتهای پالایشگاهی همراستا میشوند، جهت حرکت نفت خام را با شدت بیشتری تقویت میکند.
از منظر ساختاری، خاورمیانه همچنان یک منطقه عمدتاً صادراتمحور باقی ماند؛ بهطوریکه قیمتگذاری بر مبنای شرایط FOB برای گریدهای نفوذی پرمعامله (بهویژه ۷۰\۶۰) و گریدهای ویسکوزیتهای مانند VG10، VG30و VG40 تثبیت شد. شکلگیری قیمتها در این سال همچنین تحت تأثیر این واقعیت بود که قیر معمولاً محصولی ثانویه در اقتصاد پالایش بهشمار میرود.
پالایشگاهها تولید قیر را بهصورت مستقل حداکثر نمیکنند، بلکه بهینهسازی حاشیه سود کل بشکه را مدنظر قرار میدهند. زمانی که کرکاسپردها (crack spread) به نفع فرآوردههای میانی و بنزین باشد، تولید یا تخصیص قیر میتواند جذابیت کمتری پیدا کند؛ بهویژه در شرایطی که تعهدات داخلی یا اقتصاد صادراتی سایر محصولات قویتر باشد. در مقابل، هنگامی که مسیرهای دیگر مصرف باقیماندههای سنگین از جذابیت کمتری برخوردار شوند، قیر میتواند اولویت نسبی بالاتری پیدا کند، بهخصوص اگر تقاضای صادراتی قدرتمند باشد.
در سمت تقاضا، قیمتهای خاورمیانه بهطور مکرر تحت تأثیر الگوهای فصلی خرید در جنوب آسیا، شرق آفریقا و بخشهایی از جنوب شرق آسیا، همچنین چرخههای پروژههای زیرساختی در کشورهای حوزه خلیج فارس قرار گرفت. این مراکز تقاضا همزمان و همراستا عمل نمیکنند؛ زمانبندی موسمی، تقویمهای مالی، چرخههای مناقصات خرید و محدودیتهای اجرایی پروژهها، امواج خرید نامنظم و پلهای ایجاد میکند.
تحلیل ماهانه قیمتها
ژانویه ۲۰۲۵
ژانویه ۲۰۲۵ با فضایی محتاطانه و قیمتهایی محدود آغاز شد؛ فضایی که ناشی از ضعف دیدپذیری تقاضا و رویکرد محافظهکارانه پالایشگاهها بود. سطوح شاخص FOB برای قیر نفوذی ۷۰\۶۰ عموماً در محدوده پایین تا میانی ۳۰۰ دلار به ازای هر تن قرار داشت، در حالی که گریدهای ویسکوزیتهای معمولاً با اندکی پریمیوم معامله میشدند. این اختلاف قیمت بیشتر به دلیل ترجیحات فنی برخی بازارها و پایداری مسیرهای تأمین سنتی این گریدها بود.
عامل اصلی اثرگذار در ژانویه، مازاد شدید عرضه قیر نبود، بلکه نبود فوریت در سمت خرید بود. بسیاری از بازارهای واردکننده به دلیل محدودیتهای آبوهوایی، پایان پروژههای سال قبل یا تأخیر در دریافت محمولهها، فعالیت عمرانی محدودی داشتند. در چنین شرایطی، سیاست خرید بیشتر بر تأمین حداقلی نیاز متمرکز بود و تمایلی به انباشت موجودی دیده نمیشد.
صادرکنندگان با یک محدودیت آشنای ابتدای سال مواجه بودند: ارائه تخفیفهای تهاجمی میتوانست بخشی از تقاضا را فعال کند، اما همزمان خطر شکلگیری انتظارات قیمتی پایینتر و تضعیف موقعیت مذاکراتی در ماههای بعد را به همراه داشت. به همین دلیل، بیشتر فروشندگان تلاش کردند از کف قیمتی دفاع کنند، نه اینکه صرفاً برای افزایش حجم فروش وارد رقابت قیمتی شوند. روند نفت خام بیشتر نقش لنگر روانی را ایفا میکرد. زمانی که نفت خام در وضعیت ضعیف قرار دارد، خریداران قدرت بیشتری برای به تعویق انداختن خرید پیدا میکنند. در ژانویه، این موضوع به شکل طولانی شدن مذاکرات، افزایش فاصله میان پیشنهاد خرید و فروش و انجام معاملات محدود برای محمولههای فوری ـ آن هم فقط در صورت قابل قبول بودن نتبک ـ نمایان شد. شرایط لجستیکی عموماً باثبات بود و شوک خاصی از ناحیه کرایه حمل ایجاد نشد؛ عاملی که به تثبیت رفتار دامنهای قیمتها کمک کرد.
فوریه ۲۰۲۵
در فوریه ۲۰۲۵، نشانههای اولیهای از تثبیت بازار دیده شد، اما هنوز نمیشد از یک تغییر قاطع سخن گفت. قیمتهای شاخص FOB برای قیر ۷۰\۶۰ اندکی تقویت شدند و در همان محدوده پایین ۳۰۰ دلار باقی ماندند، در حالی که گریدهای VG همچنان پریمیوم نسبی خود را حفظ کردند.
این بهبود حاصل همزمانی سه عامل بود. نخست آنکه خریداران بهتدریج از رویکرد کاملاً تدافعی فاصله گرفتند و با پیشرفت برنامهریزی پروژههای بهاری، به سمت پوشش تدریجی نیازهای آتی حرکت کردند. این روند نیازمند جهش تقاضا نبود، بلکه کافی بود اطمینان نسبی نسبت به زمانبندی پروژهها بازگردد تا خرید محمولههایی با دوره تحویل چند هفتهای توجیهپذیر شود. دوم، پالایشگاهها مدیریت تخصیص صادراتی را سختگیرانهتر کردند. زمانی که فضای بازار از نزولی به باثبات تغییر میکند، تمایل فروشندگان برای پذیرش پیشنهادهای پایین کاهش مییابد، زیرا هزینه نگهداری کالا کمتر آزاردهنده میشود و احتمال افزایش هزینه جایگزینی در آینده در نظر گرفته میشود. سوم، حتی نوسانات محدود قیمت نفت خام نیز از منظر ارزش جایگزینی بر پیشنهادهای قیر اثر گذاشت. فروشندگان اغلب با استناد به ثبات نفت خام، حفظ سطح قیمتهای پیشنهادی را توجیه میکردند، حتی اگر بهتنهایی بنیانهای بازار قیر افزایش قیمت را الزام نمیکرد.
فوریه همچنین یک بُعد رفتاری مهم داشت: خریداران همچنان نسبت به ریسک موجودی محتاط بودند. بسیاری از واردکنندگان در چرخههای گذشته به دلیل نگهداری موجودی گرانقیمت در زمان افت بازار متضرر شده بودند. در نتیجه، دفعات خرید افزایش یافت، اما حجم هر معامله کنترلشده باقی ماند. معاملات بیشتر در سطوح میانی قابل اجرا متمرکز شد و نه در کف یا سقف بازهها؛ عاملی که به استحکام آرام و کنترلشده بازار در این ماه انجامید.
- جدول ۱ – قیمتهای شاخص ماهانه قیر FOB (دلار آمریکا/تن)
| ماه های ۲۰۲۵ | کمترین | بیشترین | میانگین ماهانه |
| ژانویه | ۳۰۵ | ۳۲۰ | ۳۱۲ |
| فوریه | ۳۱۰ | ۳۲۵ | ۳۱۸ |
| مارس | ۳۲۵ | ۳۴۵ | ۳۳۵ |
| آوریل | ۳۳۰ | ۳۵۰ | ۳۴۰ |
| مه | ۳۵۰ | ۳۷۰ | ۳۶۵ |
| ژوئن | ۳۵۰ | ۳۷۰ | ۳۶۰ |
| ژوئیه | ۳۴۵ | ۳۶۵ | ۳۵۵ |
| اوت | ۳۴۰ | ۳۶۰ | ۳۵۰ |
| سپتامبر | ۳۴۵ | ۳۶۵ | ۳۵۵ |
| اکتبر | ۳۵۵ | ۳۷۵ | ۳۷۰ |
| نوامبر | ۳۶۰ | ۳۸۰ | ۳۷۵ |
| دسامبر | ۳۵۰ | ۳۷۰ | ۳۶۰ |
- جدول ۲ – – تغییر قیمت ماه به ماه (میانگین FOB)
| ماه | قیمت میانگین (USD/MT) | تغییرات (USD) | تغییرات ماهانه |
| ژانویه | ۳۱۲ | – | – |
| فوریه | ۳۱۸ | +۶ | +۱.۹% |
| مارس | ۳۳۵ | +۱۷ | +۵.۳% |
| آوریل | ۳۴۰ | +۵ | +۱.۵% |
| مه | ۳۶۵ | +۲۵ | +۷.۴% |
| ژوئن | ۳۶۰ | -۵ | -۱.۴% |
| ژوئیه | ۳۵۵ | -۵ | -۱.۴% |
| اوت | ۳۵۰ | -۵ | -۱.۴% |
| سپتامبر | ۳۵۵ | +۵ | +۱.۴% |
| اکتبر | ۳۷۰ | +۱۵ | +۴.۲% |
| نوامبر | ۳۷۵ | +۵ | +۱.۴% |
| دسامبر | ۳۶۰ | -۱۵ | -۴.۰% |
چشمانداز ۲۰۲۶
در این بخش نخست، بهطور آگاهانه بر رابطه علت و معلولی تحولات هر ماه تأکید شد، نه بر توصیفهای کوتاه و مقطعی. در بخش بعدی، این روایت ماهانه به یک تفسیر منسجم در مقیاس کل سال تبدیل میشود و سپس چشمانداز جامع ۲۰۲۶ بر پایه سناریوهای مختلف ترسیم خواهد شد. این چشمانداز، اثر جهت حرکت نفت خام، اقتصاد پالایش، روند پروژههای زیرساختی منطقهای، محدودیتهای لجستیکی و اصطکاکهای مرتبط با ریسک و انطباق را در نظر میگیرد. همچنین روش تحلیلی مورد استفاده برای تبدیل مشاهدات ماهانه ۲۰۲۵ به انتظارات سال ۲۰۲۶ تشریح میشود، با حفظ لحن رسمی و خبری و ساختار روایی یکپارچه.
تحولات ماهبهماه سال ۲۰۲۵، وقتی در کنار یکدیگر بررسی میشوند، نشاندهنده بازاری هستند که نه بهطور ساختاری دچار کمبود بود و نه از نظر بنیادی ضعیف محسوب میشد؛ بلکه بر تعادلی متغیر و پویا استوار بود. بازار قیر خاورمیانه الگویی تکرارشونده را به نمایش گذاشت: دورههایی از استحکام که از همزمانی تقاضا و انضباط پالایشگاهی ناشی میشد، بارها تحت تأثیر نااطمینانی نفت خام، محدودیتهای فصلی مصرف و حساسیت خریداران نسبت به ریسک موجودی تعدیل شد. نتیجه این الگو، سالی بود که با نوسانهای کنترلشده تعریف شد، نه با جهشها یا افتهای شدید قیمتی.
از منظر کلسال، سال ۲۰۲۵ را میتوان بیش از آنکه سال گسترش یا انقباض دانست، سال بازگشت به وضعیت متعادل توصیف کرد. تقاضا فرو نریخت، اما بهطور مهارنشده نیز شتاب نگرفت. عرضه در دسترس بود، اما انعطافپذیری نامحدود نداشت. قیمتها در بازههایی قابل دفاع نوسان کردند و بارها سقفها و کفها را آزمودند، بدون آنکه شکست پایدار در هیچیک از دو جهت شکل بگیرد.
این بستر، پایه ارزیابی چشمانداز ۲۰۲۶ را شکل میدهد. هر پیشبینی معتبر باید از این واقعیت آغاز شود که نیروهای اثرگذار بر بازار در سال ۲۰۲۵ از بین نرفتهاند؛ بلکه به مرحله بلوغ رسیدهاند. بازار ۲۰۲۶ همان محرکهای ساختاری را به ارث خواهد برد، اما وزن نسبی هر یک میتواند تغییر کند.
برآورد پایه برای سال ۲۰۲۶ تداوم قیمتگذاری مبتنی بر دامنههای مشخص، همراه با نوسانهای مقطعی را نشان میدهد، نه شکلگیری یک روند پایدار صعودی یا نزولی. سرمایهگذاریهای زیرساختی در خاورمیانه و بازارهای مهم واردکننده همچنان پابرجاست و توسط برنامههای توسعه بلندمدت و طرحهای دولتی پشتیبانی میشود. این وضعیت یک کف تقاضای قابل اتکا ایجاد میکند. با این حال، رشد تقاضا بهاحتمال زیاد تدریجی خواهد بود، نه جهشی. ظرفیت اجرایی، دسترسی به نیروی کار و محدودیتهای اقلیمی همچنان سرعت مصرف را مهار خواهند کرد.
- جدول ۵ – پیشبینی ماهانه قیمت قیر FOB در سال ۲۰۲۶ (دلار آمریکا/تن)
| ماه | کمترین | بیشترین | میانگین مورد انتظار |
| ژانویه | ۳۴۵ | ۳۶۵ | ۳۵۵ |
| فوریه | ۳۵۰ | ۳۷۰ | ۳۶۰ |
| مارس | ۳۶۰ | ۳۸۰ | ۳۷۰ |
| آوریل | ۳۶۵ | ۳۸۵ | ۳۷۵ |
| مه | ۳۷۵ | ۴۰۰ | ۳۹۰ |
| ژوئن | ۳۸۰ | ۴۰۵ | ۳۹۵ |
| ژوئیه | ۳۷۰ | ۳۹۵ | ۳۸۵ |
| اوت | ۳۶۵ | ۳۹۰ | ۳۸۰ |
| سپتامبر | ۳۷۰ | ۳۹۵ | ۳۸۵ |
| اکتبر | ۳۸۰ | ۴۰۵ | ۳۹۵ |
| نوامبر | ۳۸۵ | ۴۱۰ | ۴۰۰ |
| دسامبر | ۳۷۵ | ۳۹۵ | ۳۸۵ |
برای دسترسی به ادامهی مقاله در مجلهی ما عضو شوید.
جهت عضویت با شمارهی ۴۴۷۸۳۱۴۲۳۱۱۷+ در واتساپ در تماس باشید.
