به گزارش دنیای نفت و قیر، اهمیت صنعت قیر در اروپا طی سالهای اخیر در مباحث اقتصادی و زیرساختی در سطح جهانی و منطقهای افزایش یافته است. دولتهای اروپایی در حال بازنگری برنامههای بلندمدت توسعه شبکههای حملونقل هستند و همین موضوع توجه بیشتری را به مواد اصلی مورد استفاده در ساخت جادهها جلب کرده است. قیر همچنان یکی از عناصر اساسی در توسعه و نگهداری شبکههای جادهای محسوب میشود و تقاضای پایدار برای آن حتی در دورههایی که شرایط اقتصاد کلان با نوسان همراه است ادامه دارد. تحولات این بخش تنها به اروپا محدود نمیشود و روندهای آن در مناطقی مانند خاورمیانه نیز مورد توجه قرار گرفته است، زیرا بسیاری از پروژههای راهسازی و برنامههای زیرساختی در این مناطق به بازار انرژی و فرآوردههای نفتی اروپا ارتباط دارند. در چنین شرایطی، تغییرات در تولید، مقررات زیستمحیطی و ساختار عرضه این ماده میتواند پیامدهایی برای پروژههای زیرساختی در مناطق مختلف داشته باشد.
بر اساس برآوردهای جدید، ارزش بازار قیر اروپا در سال ۲۰۰۵ حدود ۲۱.۴۹ میلیارد دلار ثبت شده است. پیشبینی میشود این رقم در سال ۲۰۲۶ به حدود ۲۵.۵۵ میلیارد دلار برسد و تا سال ۲۰۳۴ به حدود ۳۳.۱۱ میلیارد دلار افزایش یابد. این روند معادل نرخ رشد سالانه مرکب حدود ۴.۹۲ درصد در بازه ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۴ خواهد بود. دادههای اداره آمار اتحادیه اروپا نشان میدهد بیش از ۹۰ درصد قیر تولیدشده در کشورهای اروپایی در پروژههای راهسازی و نگهداری جادهها مصرف میشود. این وابستگی بالا نشان میدهد که عملکرد شبکه حملونقل و برنامههای توسعه اقتصادی تا حد زیادی با عرضه پایدار این ماده پیوند دارد.
در سالهای اخیر مقررات محیطزیستی اتحادیه اروپا نقش مهمی در تعیین مسیر فعالیت کارخانههای پالایش و تولید مواد مرتبط با قیر ایفا کرده است. برنامههایی مانند «توافق سبز اروپا» صنایع مختلف را ملزم کردهاند که میزان انتشار گازهای گلخانهای را کاهش دهند. در نتیجه، شرکتهای فعال در حوزه مصالح راهسازی به دنبال استفاده از ترکیبات پیشرفتهتر مانند قیرهای اصلاحشده با پلیمر و همچنین نمونههای زیستی هستند که بتوانند دوام بیشتر و آثار محیطزیستی کمتری داشته باشند. انجمن آسفالت اروپا گزارش داده است که استفاده از قیرهای اصلاحشده با پلیمر طی پنج سال گذشته حدود ۱۵ درصد افزایش یافته است. این نوع قیر در برابر تغییر شکل مقاومتر است، در دماهای بالا یا پایین عملکرد پایدارتری دارد و طول عمر روسازی جاده را افزایش میدهد. همین ویژگیها باعث شده است بسیاری از پروژههای راهسازی جدید در اروپا به سمت استفاده گستردهتر از این نوع مصالح حرکت کنند.
رشد شهرنشینی نیز عامل مهم دیگری در افزایش تقاضا برای قیر به شمار میرود. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد اعلام کرده است که افزایش جمعیت شهری در برخی کشورهای شرق اروپا موجب گسترش پروژههای حملونقل و توسعه شبکه جادهای شده است. کشورهایی مانند لهستان و رومانی در سالهای اخیر سرمایهگذاری گستردهای برای اتصال شهرها و مناطق صنعتی انجام دادهاند. آژانس بینالمللی انرژی گزارش داده است که اروپا حدود ۲۰ درصد از مصرف جهانی قیر را به خود اختصاص داده است. این سهم قابل توجه نشان میدهد که تحولات این بازار نه تنها برای صنعت ساختوساز اروپا بلکه برای بازار جهانی فرآوردههای نفتی نیز اهمیت دارد.
یکی از عوامل اصلی رشد این بازار، نیاز مداوم به نوسازی جادههای قدیمی است. آمارهای رسمی نشان میدهد بیش از نیمی از شبکه جادهای اتحادیه اروپا نیازمند تعمیرات دورهای یا بازسازی اساسی است. حدود ۷۰ درصد از مصرف قیر در این منطقه به پروژههای ساخت و نگهداری جادهها اختصاص دارد. بانک سرمایهگذاری اروپا سالانه حدود ۱۰۰ میلیارد یورو برای طرحهای زیرساختی در قالب برنامههایی مانند «Connecting Europe Facility» اختصاص میدهد. این سرمایهگذاری گسترده به ایجاد پروژههای متعدد در سراسر اروپا کمک کرده و تقاضای مداوم برای قیر را حفظ کرده است. در برخی کشورهای شرق اروپا، طول شبکه جادهای هر سال حدود ۸ تا ۱۰ درصد افزایش یافته است که نشاندهنده سرعت بالای توسعه حملونقل زمینی در این منطقه است.
در کنار این روندها، استفاده گستردهتر از قیرهای اصلاحشده با پلیمر به یکی از موضوعات مهم در صنعت راهسازی اروپا تبدیل شده است. این نوع قیر میتواند هزینههای نگهداری جادهها را تا حدود ۳۰ درصد کاهش دهد زیرا دوام روسازی افزایش مییابد و فاصله زمانی بین تعمیرات طولانیتر میشود. علاوه بر این، مقاومت بیشتر در برابر ترافیک سنگین و شرایط آبوهوایی سخت باعث شده است که دولتها در پروژههای جدید از این نوع مصالح استقبال کنند. مقررات محیطزیستی نیز استفاده از موادی با عمر طولانیتر را تشویق میکند زیرا کاهش تعمیرات به معنی کاهش مصرف منابع و انرژی در طول زمان است.
با وجود این روندهای مثبت، صنعت قیر اروپا با محدودیتهایی نیز روبهرو است. مقررات سختگیرانه محیطزیستی یکی از مهمترین چالشها به شمار میرود. آژانس محیطزیست اروپا اعلام کرده است که فرآیندهای پالایش نفت و تولید فرآوردههای سنگین سهم قابل توجهی در انتشار گازهای گلخانهای دارند و حدود ۱۰ درصد از انتشار صنعتی اتحادیه اروپا به این فعالیتها مرتبط است. بر اساس برنامههای اقلیمی اتحادیه اروپا، صنایع مختلف باید تا سال ۲۰۳۰ میزان انتشار خود را ۵۵ درصد کاهش دهند. این الزام باعث شده کارخانهها برای بهروزرسانی تجهیزات و استفاده از فناوریهای پاکتر سرمایهگذاری قابل توجهی انجام دهند. در نتیجه هزینه تولید افزایش یافته و برخی شرکتها با فشار مالی روبهرو شدهاند.
نوسان قیمت نفت خام نیز عامل مهم دیگری است که بر این بازار اثر میگذارد. قیمت قیر به طور مستقیم با قیمت نفت مرتبط است زیرا این ماده از فرآیند پالایش نفت به دست میآید. اداره کل انرژی کمیسیون اروپا اعلام کرده است که طی ده سال گذشته قیمت قیر در برخی سالها تا ۲۵ درصد دچار نوسان شده است. صندوق بینالمللی پول نیز اشاره کرده است که تنشهای ژئوپولیتیکی و اختلال در زنجیره تأمین میتواند باعث افزایش شدید قیمت نفت شود. در برخی مقاطع زمانی، قیمت نفت بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته و همین موضوع برنامهریزی مالی پروژههای راهسازی را دشوار کرده است.
با این حال فرصتهای قابل توجهی نیز در این صنعت در حال شکلگیری است. یکی از مهمترین آنها توسعه قیرهای زیستی و استفاده از مواد بازیافتی در ساخت آسفالت است. آژانس محیطزیست اروپا اعلام کرده است که استفاده از آسفالت بازیافتی در پروژههای جدید میتواند مصرف مواد اولیه را تا ۳۰ درصد کاهش دهد. این رویکرد نه تنها هزینهها را کاهش میدهد بلکه انتشار گازهای گلخانهای را نیز کمتر میکند. پژوهشهای آزمایشی درباره قیرهای تولیدشده از روغنهای گیاهی و پسماندهای زیستی نشان داده است که این مواد میتوانند تا حدود ۲۰ درصد انتشار گازهای گلخانهای در طول چرخه عمر پروژه را کاهش دهند. کشورهایی مانند آلمان و فرانسه هر سال بیش از ۵۰۰ میلیون یورو برای پروژههای جادهای با رویکرد پایدار اختصاص میدهند.
افزون بر این، توسعه جادههای هوشمند در اروپا زمینه جدیدی برای استفاده از انواع پیشرفته قیر فراهم کرده است. بانک سرمایهگذاری اروپا اعلام کرده است که بیش از ۲۰ میلیارد یورو در پروژههایی سرمایهگذاری شده که شامل جادههای مجهز به حسگرها، صفحات خورشیدی و خطوط شارژ خودروهای برقی هستند. اجرای چنین فناوریهایی نیازمند مصالحی است که در برابر فشار و تغییرات دمایی مقاومت بالا داشته باشند. به همین دلیل استفاده از قیرهای اصلاحشده و ترکیبات پیشرفته در این پروژهها رو به افزایش است. انجمن آسفالت اروپا گزارش داده است که از سال ۲۰۲۰ تاکنون تعداد پروژههای مرتبط با جادههای هوشمند سالانه حدود ۱۲ درصد افزایش یافته است، به ویژه در کشورهای اسکاندیناوی مانند استکهلم در سوئد و اسلو در نروژ.
در مجموع، صنعت قیر در اروپا در حال عبور از مرحلهای مهم از تحول صنعتی است. ترکیبی از سرمایهگذاری در زیرساختهای حملونقل، مقررات محیطزیستی سختگیرانه و توسعه فناوریهای جدید باعث شده است این بازار وارد دورهای تازه از رشد و نوآوری شود. روندهای کنونی نشان میدهد که تقاضا برای قیر همچنان با پروژههای راهسازی، برنامههای توسعه شهری و فناوریهای نوین حملونقل پیوند نزدیکی خواهد داشت و این ماده همچنان یکی از عناصر اساسی در ساخت شبکههای جادهای اروپا باقی خواهد ماند.
